- 370 — 



{scuta sublabialid), których para pierwsza obejmuje bródkową, stykając się na 

 linii środkowśj. Za tą parą wargowych następują dAvie pary tarczy p o d - 

 szczękowych (i-. mframaxiUartd) leżące jedna za drugą; przodowe stykają się 

 z sobą na całój długości, tylne, rzadziej równoległe, częściej rozchodzą się ku ty- 

 łov/i; szew, przebiegający wzdłuż pomiędzy pomienionemi trzema parami tarczy, 

 tworzy głęboką b r ó z d ę p o d g a r d 1 a n ą {sulcus gularis), która rozchodząc 

 się ułatwia obejmowanie w paszczy i przełykanie nieproporcyjonalnie wiel- 

 kiój zdobyczy. 



Jedyny u nas Wąż jadowity, Żmija, pokryciem głowy różni się wielce od in- 

 nych, wszakże i u niój niektóre tarcze z położenia dają się rozpoznać. 



Wszystkie Węże są drapieżne, karmią się zdobyczą wyłącznie żywą, po wię- 

 kszej części zwierzętami kręgowemi; drobne tylko gatunki lub osobniki bardzo 

 młode żywią się owadami. Rozciągliwość paszczy dozwala im przełykać zwierzę- 

 ta, wielkością kilkakrotnie przechodzące grubość ich ciała. Wąż wodny połyka 

 dorosłą żabę, a Żmija nornicę znacznie większą od myszy domowój. Obładowu- 

 jąc się wielką naraz masą pokarmu, potrzebują trawie długo, i nowy posiłek 

 w znacznych tylko odstępach czasu przyjmują. Zdobycz starają się chwycić za 

 głowę i stopniowo obejmując, wpychają coraz więeój w gardło, osobliwszemi su- 

 wanemi ruchami szczęk niezależnych jedna od drugiej, a wykonywanemi naprze- 

 mian. Ścisnąć szczęk mocno nie mogą, cienkość ich i kierunek podłużny musku- 

 łów poruszających nie pozwała im na to. 



Węże niejadowite polują w różny sposób, niektóre mają zwyczaj zdobycz 

 schwytaną zv7ojami ciała i ogona naprzód zdusić, a potem obróciwszy głową ku 

 sobie, pochłonąć; Węże jadowite czatują na przesmykach i zbliżającśj się niebacz- 

 nie ofierze zadają znienacka śmiertelne ukłócie, poczem uważnie wyczekują skut- 

 ku, aby niestężałe jeszcze ciało przełknąć. 



Węże linieją peryjodycznie: naskórek stary odstaje naprzód u brzegów warg, 

 odwija się nazewnątrz i bez rozdarcia zmyka się z całego ciała na wywrót, jak 

 ściągana z nogi długa pończocha. Linienie jest stanem pewnego niedomagania: 

 ze zbliżeniem się pory tój Węże przestają zupełnie przyjmować pokarm, jadowite 

 nie kąsają, wszystkie stają się łagodniejsze i leniwsze w ruchach; objawia się to 

 nawet zewnętrznemi znakami: oko mętnieje, barwy wszystkie szarzeją, upstrzenie 

 lub rysunek traci na wyraźności. Do pomyślnego odbycia tój sprawy fizyjolo- 

 gicznej potrzebują Węże na ten czas przynajmniśj, więcej wilgoci odmiękczającśj 

 skórę, a do zdjęcia z siebie starej odzieży obecności przedmiotów twardych i chro- 

 pawych, pomiędzy któremi przeciskając się, wyłażą niejako ze skóry. Przy bra- 

 ku tych pomocy linienie odwleka się. Wąż widocznie słabnie, a w końcu najczę- 

 ściój zdycha. 



Wszystkie Węże nasze są lądowe, jedne stronią od wody i przebywają 

 w miejscach suchych, otwartych lub kamienistych; inne trzymają się w bliskości 

 wody i w samej wodzie dużo przebywają już to dla przyjemności kąpieli, już że 

 głównie tam znajdują pożywienie; wodnemi przecież we właściwem znaczeniu nie 

 są, bo nazwa ta zachowaną jest dla żyjących stale w wodzie. (Węże mor- 

 skie). 



