- 372 



ne. Tarcza odbytowa pojedyncza. Ogon krótki (około '/s dług. 

 całk). Zęby jadoY/e na przodzie szczęki górnój z każdój strony 

 nieliczne (1—3) długie, rucłiome, ukrywane w dziąsła, wewnątrz 

 kanałem jadowym przedrążone. 



Hodzina 2. Żmija. Yiperidae. 



Rodzina I. WĘŻE WŁAŚCIWE. COLUBRIDAE. 

 Na wierzchu głowy tarczy dużych dziewięć. 



Tarcza nozdrzowa styka się z dziobkową. Oko dotyka tarczy wargo- 

 wych górnych. Tarczy podszczękowych pary obie należycie 

 wykształcone; brózda podgardlana wyraźna. Tarcza odbytowa 

 parzysta. Ogon najczęściój około '/s długości całkowitój. 



Z pomiędzy Wężów niejadowitych jestto rodzina w faunie europ ejskiój naj- 

 liczniejsza. 



Wzrostem, różne, w kształcie części 6j szczupłe, wydłużone; pośrodku niewie- 

 le grubsze; zwykle obłe, niektóre poniekąd trójkątne, t. j. o grzbiecie nieco daszko- 

 watym a brzuchu kanciasto na boki załamanym. Ogon choć zawsze ma długość 

 stosunkowo większą niż u Żmij, duże jednak w różnych gatunkach przedstawia ró- 

 żnice, przytem u samców bywa powszechnie dłuższy niż u samic. U większój 

 liczby wynosi około '/s długości całkowitój, u niektórych wszakże bywa niewiele 

 dłuższy od '/j, u innych przeciwnie dochodzi blisko do '/g długości. 



Głowa u jednych mniój, u innych więcój od ciała odznaczona, podługowato 

 jajowata. Boki głowy u pyszczka albo pod kątem nadół załamane, lub okrą- 

 gławo zagięte i mniój więcój pochyłe. 



Pokrycie głowy opisano wyżój. Łuski na ciele jużto gładkie, już wręgowa- 

 ne, płasko nałożone lub mniej więcej końcem tylnym na siebie dachówkowato za- 

 chodzące; na grzbiecie zwykle węższe niż na bokach ciała. U wszystkich ząbki 

 liczne w szczękach obu i w dwa rzędy równoległe wzdłuż podniebienia. 



Sąto węże dzienne, lubią ciepło i światło słoneczne, i w upał największy są 

 najżwawsze; ruchy ich w ogólności są szybkie i zwinne; niektóre łagodne, nigdy 

 nie kąsają, inne drażliwe i gniewne, mają się bronić od napaści kąsaniem, jeżeli 

 tylko ujęcie to w posiadanie nazwać można ukąszeniem; pominąwszy bowiem już 

 drobność zębów, to długość szczęk, ich cienkość i giętkość, ich luźne zawieszenie, 

 tudzież kierunek muskułów, słowem cały mechanizm ruchowy skierowany jest nie 

 do ściskania szczękami, lecz do obejmowania przedmiotu. Nawet jadowite Węże 

 z rodzin innych, wyrażając się ściśle, nie kąsają, lecz zadają ukłócie rozwartą zu- 

 pełnie paszczęką. 



Przyrząd więc szczękowy Wężów jest wcale odmienny, niż u Jaszczurek, 

 między któremi chociaż jadowitych niema, ale kąsać umieją mocno. Ukąszenie 

 Węża ani zranić do krwi, ani nawet boleśnie uszczypnąć nie może, może jednak na- 



