- 485 - 



pełuie dowolnie. Stosunek posiadłości ziemskiej w tśj prowincji jest dla Pola- 

 ków nieco korzystniejszym, chociaż; dokładnemi liczbami trtidniej jeszcze go wyka- 

 zać, niż stosunek ludności. Podług obliczeń urzędowych, mniej więcój czwarta 

 część obszaru prowincji znajduje się w ręku większych obywateli, mianowicie 

 22, 532 hektarów. Z tej liczby posiadają, w obwodzie regencyi kwidzyńskiój 116 

 obywateli Polaków 84,115 hektarów obok 523 obywateli niemieckich z 336,537 he- 

 ktarami. W obwodzie regencyi gdańskiej jest 18,468 hektarów w ręku 42 obywa- 

 teli Polaków, a 183,412 hektarów, w ręku 326 Niemców. Reszta posiadłości ziem- 

 skiej przypada w małej stosunkowo części gminom miejskim i fiskusowi, w głównśj 

 zaś posiadaczom mniejszym, których przeważna ilość zalicza się do narodowości 

 polskiej. W ogóle jest charakterystyczną, cechą ludności Prus Zachodnich, że 

 mieszkańcy miast są przeważnie Niemcami i protestantami, mieszkańcy wiejscy 

 Polakami i katolikami. 



W Prusach Wschodnich mieszka 1,930,000 ludności. Z tych liczo- 

 no w roku 1864-tym 470,000 polskich Mazurów; dziś podaje statystyka urzędowa 

 mniejszą ich liczbę; zważywszy jednakże, iż ludność Prus "Wschodnich wzrosła od 

 roku lS64-go o 17,000, a więc i Mazurów kilka tysięcy przybyło, możemy odtrą- 

 ciwszy przyrost na korzyść germanizacyi, liczbę powyższą za mniój Y/ięcój odpo- 

 wiadającą rzeczywistości zatrzymać. Oprócz Mazurów należących do religii pro- 

 testanckiej, znajduje się w Prusach Wschodnich polska ludność w południowej 

 Warmii. Na jój obliczenie zupełny brak danych statystycznych, ale wnioskując 

 z obszarów, które zamieszkuje, nie może jej być mniej, niż 40,000, a prawdopodo- 

 bnie więcej. Ogółem więc mieszka w Prusach Wschodnich przeszło pół milijoua 

 Polaków a doliczywszy do nich- przeszło pół milijona ludności polskićj Prus Za- 

 chodnich, otrzymamy milijon z górą Polaków w obu prowincyjach. Litwinów li- 

 czą w Prusach Zachodnich jedni 200,000, inni już tylko 150,000; należą oni równie 

 jak Mazury do protestantyzmu. Heszta ludności Prus w liczbie niespełna dwóch 

 milijonów, należy do narodowości niemieckiej. 



Polska ludność wymienionych prowincyj dzieli się na kilka plemion różnią- 

 cych się pomiędzy sobą językiem i historyczną przeszłością. Najodrębniejszym 

 z tych szczepów są Kaszubi. Siedziby ich dotykają wybrzeża bałtyckiego 

 pomiędzy wioską Wierzchnionem, leżącą w Pomeranii i Gdańskiem, i ciągną się 

 między nizinami nadwiślańskiemi i granicą prowincyi pomerańskiej, aż w pobliże 

 Starogardu. — W dwóch miejscach przekracza ludność polska granice Po- 

 meranii, 



Kaszubi są potomkami Pomorzan niegdyś aż do Noteci zamieszkujących le- 

 wy brzeg Wisły. Język kaszubski jest prawie tym samym językiem, którym mó- 

 wili Słowianie połabscy, a którym mówią dziś jeszcze szczątki tych SłoAvian w en- 

 klawach po Brandeburgii rozrzucone. Najważniejsza jego różnica od polskiego 

 leży wakcentuacyi, główny bowiem przycisk nie spoczywa jak w polskiem na przed- 

 ostatniej zgłosce wyrazu, lecz chwieje się pomiędzy trzema zgłoskami końcowemi, 

 np. p ci 1 e c a laska, miodny słodki, dregf drogi. Posiada też narzecze ka- 

 szubskie mnóstwo wyrazów starożytnych, które zaginęły w języku polskim, ale 



Fam fiz. 61 



