— 486 — 



w innych, słowiańskich się znajdują, ztąd jest najobfitszą, kopalnią dla naszycli lin- 

 gwistów. Reszta używanych wyrażów nie różni się ani formą, ani znaczeniem od 

 polskich, tak iż słusznie język kaszubski narzeczem polskiego nazwać można. Na- 

 rzecze to nie jest zresztą jednołitem, rozpada się ono bowiem na północno-kaszubskie 

 b e 1 o k ó w i południowo-kaszubskie 1 e s o k ó w t. j. lasaków. Belocy nazwani 

 od słowa belo zamiast było, zamienili w wielu przypadkach podobnie jak Czesi 

 l na L język ich Jest skutkiem krótkiego i urywanego wymawiania samogłosek 

 nadzwyczaj szorstki. Język lesoków możnaby nazwać klasycznym językiem ka- 

 szubskim, a mieszkańcy Kościeszyny, stolicy lesoków, utrzymują o sobie, że naj po- 

 prawniej mówią po kaszubsku. Oprócz tych dwóch różnic głównych mają po- 

 szczególne parafije a nawet osady, odrębne właściwości językowe, tak np. po- 

 wszechnie miękczą Kaszubi g i k przed i na dź i ć, i tak , .Zostań z Bogiem," 

 brzmi po kaszubsku: „Zostoń z Bodziem,"w niektórych jednak okolicach mówią: 

 ..,Zostań z Biegiem!" Ta niejednostajność językowa zdaje się wskazywać, że dzi- 

 siejsi Kaszubi są rozbitkami tak licznych niegdyś plemion połabskich, któ- 

 re ratując się przed powodzią germanizmu, tu na ciasnym zmieszały się ob- 

 szarze. 



Charakter ludu kaszubskiego ma dużo podobieństwa do charakteru Litwi- 

 nów. Kaszuba jest upartym, podejrzliwym i posiada dużo naturalnego podstępu 

 i przebiegłości, co w swojem narzeczu z niemiecka fifem nazywa. Tradycyje 

 jego przechowały dużo guseł i zabobonów z najdawniejszych czasów. Zamożnej 

 szlachty na Kaszubach już bardzo mało, więcej drobnych, tak zwanych panków, 

 których po 3 do 5 familii na jednój mieszka wioszczynie. Budową ciała nie różnią 

 się Kaszubi od reszty ludności polskiój, nadmienić chyba wypada wielkość nóg, 

 które nawet u płci pięknej na całem wybrzeżu baltyckiem do niezwykłych 

 dochodzą rozmiarów. Ztąd mają Niemcy przysłowie: Bucik angielski, a noga 

 pomorska! 



Ziemia kaszubska tylko nad zatoką pucką i w kilku innych miejscach jest 

 dobrą żytnią, większa część jój obszarów ledwo kartofle, grykę i drobne żytko 

 wydaje. Obszerne lasy sosnowe pokrywają całe Kaszuby, a na stromych glinia- 

 stych wzgórzach rosną buki i dochodzą tu do nadzwyczajnój wielkości. Górzysty 

 teren tych okolic wznosi się 500 — 700 stóp po nad morze, w środku zaś tśj wy- 

 niosłości wystaje Wieżyca (*) w górach szymbarskich 1,067 stóp. Dodawszy 

 do wysokości położenia glebę zimną i piaszczystą, łatwo sobie nieurodzajność Ka- 

 szub wytłómaczymy. Osady więc są tam bardzo rzadkie i pełno tak zwanych pu- 

 stkowi wśród lasów i wydm piaszczystych, które tak są czasami puste, że na- 

 wet wróbel, nieodstępny towarzysz człowieka, na nich się nie zatrzymuje, lecz 

 ucieka do większych wiosek, które znaczniejsze gromady wyżywić mogą. 



Jeżeli ludność kaszubska ma w obec narodu polskiego nieco odmienne stano- 

 wisko, reszta ludności Prus Zachodnich i Wschodnich składa się z tych samych 

 pierwiastków, z których powstał naród nasz i język jego piśmienny. Ludność ta 



(■'^) Po niemiecku Thurmbcrg od tr(>jką;ta tryangiilaryjnego tak nazwana. 



