- 488 - 



"Wyliczając plemiona zamieszkujące lewy brzeg Wisły, pominęliśmy K o s z- 

 n e j d r ó w, którzy mieszkają w kilku wioskach grupujący cli się około Frankeu- 

 liageii pomiędzy Ckojnicami i Tucholą. Koszuejdrzy są kolonistami niemieckimi 

 i mówią językiem dolnoniemieckim, ale otoczeni zewsząd ludnością polską, przy- 

 brali tak dużo wyrazów polskich, że Niemcy narzecza ich nie rozumieją. NaAvet 

 g i k podobnie jak Krajniacy i Kaszubi miękczą, mówiąc np. cind, zamiast kind. 



Po prawój stronie Wisły zaczyna się żywioł polski w okolicy Tczewa i za- 

 mieszkuje przestrzeń ograniczoną miastami: Tczewem, Malborgiem, Kiszporkiem, 

 Prabutami i Kwidzynem. Pomiędzy Prabutami i Iławą wchodzą klinem tak zwane 

 Stare Prusy zamieszkałe przez Niemców oddzielając powyższą okolicę pol- 

 ską od reszty ludności polskiej, mieszkającej na południu. Owa okolica obejmuje 

 cały powiat sztumski, część malborskiego, suskiego i kwidzyńskiego. Ludność jej 

 najwięcój uległa wpływom pruskiego języka, nie tylko bowiem zachowały się tam dziś 

 jeszcze staropruskie imiona własne osób, jak: Pakalski od pakalwe, lub miejscowo- 

 ści jak Prabuty, Sadłuki, Igły, lecz i ogólna wymowa polska na ten wpływ wska- 

 zuje. Me zna ona wcale miękkich spółgłosek pierwszego stopnia ś, ó, ź, dź, i t. d., 

 lecz używa zamiast tych miękkie stopnia drugiego sz, cz, ż, dż. i t. d. Tak więc, 

 świat, wymawiają w tej okolicy jak szwat, ćwierć jak czwercz i t. p. Twarda ta 

 Avymowa, chociaż złagodzona cokolwiek, zacliodzi i na południe od owego klina 

 dzielącego około Susza ludność polską, a więc na ziemi Chełmińskiej, na ostatniój 

 jednakże tylko w części północnej, który to szczegół także ze swśj strony wskazu- 

 je na to, że ziemia Chełmińska już od najdawniejszych czasów została polską. Obok 

 języka i charakter ludności polskiój osobliwie w owym kącie północnym uległ nie- 

 co niepolskim wpływom, temperament jest znacznie chłodniejszym, niż zAvykły 

 polski, znać też po owój ludności pewną ociężałość. Ziemia malborska jest ży- 

 zna, ale nie łatwo uprawiać się dająca, chełmińska za to i urodzajna i pulchna. — 

 Pszenica chełmińska byw^ na targach zbożowych bardzo poszukiwana. Michałow- 

 skie ma lekką glebę żytnią. 



Polska ludność P r u s W s c h o d n i c h, do którój z kolei przechodzimy, 

 dotąd po za granicami prowincyi ledwo jako taka znaną była. Jest ona, jak już 

 nadmieniliśmy, mazurską; mówi też dziś jeszcze mazurskiem narzeczem, polityczne 

 stosunki podzieliły ją jednakże na Warmijaków i Mazurów mających odrębne co- 

 kolwiek narzecza. 



Warmijacy od roku 1466 należeli do Polski i pozostali katolikami. — 

 Prawdopodobnie w skutek tój łączności z większym organizmem polskim i pod 

 wpływem duchowieństwa władającego niegdyś dobrą polszczyzną, język ich zbli- 

 żył się nieco do języka piśmiennego. M a z urz y tymczasem bezpośrednio nigdy 

 do Polski nie należeli, luterskie ich duchowieństwo od czasu reformacyi wychowy- 

 wane w szkołach niemieckich, uczyło się i dziś jeszcze się uczy języka polskiego 

 z luterskieh tłómaczeń biblii z XVI stulecia. Wystarcza przeczytać jeden numer 

 Gazety Leckiśj, lub jakikolwiek kalendarz mazurski, a pełno znajdzie się śladów 

 owój starój polszczyzny. Eeligijna odrębność Mazurów odosobniła ich od Pola- 

 ków, od NiemcóY^ zaś dzieli ich różnica narodowości, dla tego kilka razy tworzyły 

 si^ na Mazurach początki swojskiój literatury, które byłyby się z pewnością po- 



