- 489 - 



myślnie rozwinęły, gilyby przeszkody polityczne nie stanęły im na zawadzie. Pol- 

 ska ludność Warmii zamieszkuje powiaty reszelski i olsztyński, w pólnocnój części 

 Wcirmii mieszkają Memcy katolicy. Mazury mieszkają w powiatach: węgobor- 

 skini, leckim, sądzborskim, jańsborskim, ełckim i oleckim. Pomiędzy Mazurami 

 żyją w kilku wioskach powiatu jańsborskiego, tak zwani Filip oni; jest ich 

 około 2,000 dusz. Przybyli tu w roku 1829-tym z Rosyi i należą do sekty ros- 

 kolników, a nazwę biorą od przewódcy pierwszego Filipa Pustowieta. 



Ziemia Warmii jest nieco zimną, ale dosyć urodzajną, Mazury zaś rozsiedli 

 się na piaszczystych wzgórzach poprzerzynanych licznemi jeziorami. Okolice 

 Mazur zupełnie podobne kaszubskim, leżą one także w wysokości 500 — 700 stóp 

 ponad morzem, najeżone pagórkami, które do 1,000 stóp dochodzą. Geografowie 

 okolice Mazur środkowych nazywają wy niosłością jezior pomorskich. 

 Nazwy te zastąpiły dawniejsze pasmo wzgórzy uralsk o-b ałtyckich, 

 które jako pasmo wcale nie istnieją w rzeczywistości i dziś już z większśj części 

 dzieł geograficznych zniknęły. 



Litwini zamieszkują półwysep kuroński i cały północno-wschodni skra- 

 wek Prus Wschodnich. W powiecie wystruckim już tylko w północnej części znaj- 

 dują się Litwini, w nizinach nadniemeńskich mieszkają przeważnie Niemcy, ale ba- 

 gniste okolice nad zatoką, należą jeszcze szczepowi litewskiemu, w którego ręku 

 spoczywa całe rybołóstwo na zatoce kurońskiej. Prawie zupełnie liteAVskiemi są 

 powiaty: klajpedzki, szyłokarczemski, w znacznój zaś części tylżycki i ragnecki. — 

 Litwini pruscy należą do protestantyzmu, a chociaż tak samo jak Mazury zacho- 

 wali dużo obrządków katolickich, nie znoszą się wcale z Litwinami pod panowa- 

 niem rosyjskiem, którzy są katolikami. W skutek tego odosobnienia wyrobiły się 

 w języku jednych i drugich pewne różnice. 



Niemcy Prus Zachodnich i Wschodnich rozpadają się geograficznie na dwie 

 części. Jedna okala jako najdalej na wschód posunięty kraniec ogólnego żywiołu 

 germańskiego Prusy Zachodnie od Zachodu, drugiej siedziby tworzą w środku obu 

 prowincyi podłużne, do morza przyczepione enklawę geograficzne. Pod względem 

 urodzajności ziemi należy to enklawę do najżyzniej szych obszarów, mianowicie ni- 

 ziny, czyli żuławy pomiędzy Wisłą i Nogatem. I reszta nizin nadwiślańskich od 

 Torunia do Tczewa, prawie do połowy przez ludność niemiecką jest zamieszkałą. 

 Oprócz tego są wszystkie miasta prowincyi przeważnie niemieckie. Ztąd też cho- 

 ciaż ludność ta mniejsze zamieszkuje obszary niż polska i litewska, pierwsza w po- 

 dwójnej znajduje się liczbie. 



Prawie wszyscy Niemcy Prus są pochodzenia dolno-niemieckiego i mówią 

 zepsutym plattdeutsch (dyalekt dolno-niemiecki). Wyjątek stanowią kilkanaście 

 wiosek powiatu reszelskiego, których mieszkańcy przybyli z okolic Salzburga i mó- 

 wią dyaiektem górno-niemieckim. 



