— 5 — 



dnio-arytmetyczną ze wszystkich ilości stojących przed nią w tym samym wier- 

 szu. Temperatura jest wszędzie podana w stopniach Celsyjusza; znak ujem- 

 ny — wskazuje temperaturę poniżej zera. znak zaś dodatni + opuszczono i na- 

 leży się domyślać go wszędzie, gdzie niema znaku ujemnego. 



Takie zestawienie liczb daje obraz przebiegu temperatury dziennej w poje- 

 dynczych latach; można z niego bez trudności dostrzedz, ile razy w jednym 

 i tym samym dniu, n. p. 1-go stycznia termometr stał powyżej zera, czyli co na 

 jedno wychodzi, ile razy była w tymże dniu odwilż w ciągu lat 55. Również 

 można zauważyć, ile razy powtórzył się mróz silny, lub ile znowu razy zbliżała 

 się temperatura do normalnej tego dnia. Lecz przy naj pilniej szem nawet wpatry- 

 waniu się w ten obraz liczb niepodobna dostrzedz jakiegoś pomiędzy niemi pra- 

 widłowego przejścia z roku na rok, gdyż o ile się zdaje, nie trzymają się ża- 

 dnego prawa, osobliwie w miesiącach zimowych. Jest to cechą klimatu, który 

 nietylko zależy od działania promieni słonecznych, ale także od tych drugorzę- 

 dnych przyczyn, które jako prądy powietrzne w ustawicznej z sobą zostają wal- 

 ce i nam, położonym w takim pasie, gdzie raz prąd zimny, północny, drugi raz 

 znowu ciepły, południowo-zachodni bierze przewagę, dają. uczuwać wszystkie 

 skutki swoich zapasów. 



Wykaz II obejmuje miesięczną ilość wody z deszczu, śniegu i gradu od r. 

 1860 do 1880 włącznie. Wprawdzie ilości podobne notowano i w latach poprzed- 

 nich, lecz z powodu braku czasu i dla nieopóźniania wydawnictwa „P a m i ę t- 

 n i k a" niemożna było zrobić całkowitego wyciągu z dzienników obserwacyj- 

 nych. Ten atoli 21no-letni przeciąg czasu będzie dość wystarczającym matery- 

 jałem do wyrobienia sobie pojęcia o ilości spadającej u nas wody z powietrza. 

 Liczby, umieszczone w kolumnach pod napisami miesięcy każdego roku, wska- 

 zują w milimetrach wysokość warstwy wody spadającej, gdyby ta woda nie 

 wsiąkała w ziemię, ale zostawała na jej powierzchni. W ostatni ej kolumnie 

 mieści się całoroczna ilość opadu. Ponieważ atoli mamy tutaj połączoną wodę 

 śniegową z deszczową razem, w wielu zaś przypadkach potrzebna jest znajomość 

 każdej z osobna, przeto do wykazu II dołączone jest dopełnienie, obejmujące roz- 

 kład ilości opadu na wodę deszczową i śniegową, oraz największą miesięczną 

 ilość wody z samego śniegu, rok, w którym się to przytrafiło i liczbę dni, w któ- 

 rych padał śnieg, powodujący tak wielką ilość opadu. Liczby tej dopełniającej 

 tabelki poczerpniete zostały z papierów Baranowskiego; obie kolumny, nastę- 

 pujące bezpośrednio po nazwach miesięcy, oparte są na 40to-letnich spostrze- 

 żeniach. W celach technicznych pragną częstokroć znać wysokość warstwy 

 spadłego śniegu, a nie wody z niego. Otóż ścisłego stosunku pomiędzy jedną 

 warstwą a drugą trudno byłoby dobadać, można jednakże liczbę milimetrów, 

 wskazującą ilość wody śniegowej wziąść 12 razy, a . otrzyma się w przybliżeniu 

 wysokość warstwy samego śniegu. W podobnych także celach zapytują nie- 

 kiedy o największą ilość wody, spadającej w ciągu ulewnych deszczów. Pod tym 

 względem napotkaliśmy w dziennikach obserwacyjnych wzmiankę, że w r. 1848 

 d. 20 czerwca w ciągu kwadransa spadło w czasie burzy 16,8 milimetrów 

 wody; w roku zaś 1861 d. 7 lipca po południu w ciągu godziny spadło wo- 

 dy 64,1 milimetrów w czasie jednej ulewy. Takie ulewne deszcze zdarzają 



