102 — 



Literatura nasza o tym przedmiocie jest niezmiernie uboga. Nie posiadali- 

 śmy dotąd żadnego specyjalnego pisma, któreby gromadziło w sobie tego rodza- 

 ju wiadomości. Specyjalne prace lub wiadomości, dotyczące naszych wód, pu- 

 blikowane po różnych czasopismach, są niezmiernie trudne do odszukania; wiele 

 bardzo szacownych studyjów, odnoszących się do naszych wód, jak np. do kana- 

 łu Augustowskiego, spoczywa do dnia dzisiejszego w aktach urzędowych. Jedy- 

 nem czasopismem, które podobne wiadomości skrzętnie zbierało, był kalendarz 

 wydawany przez Obserwatoryjum Astronomiczne w Warszawie, pod redakcyją 

 ś. p. Jana Baranowskiego. Po latach pięciu istnienia, przestał on jednak wycho- 

 dzić. W jednym z roczników tego wydawnictwa, mianowicie w r. 1861, napoty- 

 kamy artykuł, starannie opracowany przez Ludwika Wolskiego, mieszczący się 

 na 86 stronicach, pod tytułem: „Materyjały do Geografii i Statystyki Królestwa 

 Polskiego, na zasadzie akt urzędowych. Jeziora" Artykuł ten może służyć tyl- 

 ko jako wskazówka przy badaniu jezior, ponieważ urzędowe dane, na podsta- 

 wie których ta olbrzymia praca została dokonana, posiadają wątpliwą war- 

 tość. Powierzchnie jezior są bliższe prawdy, lecz głębokości wszystkie prawie 

 przesadzone, jako czerpane z ust ludu, który ma szczególne upodobanie do le- 

 gend, opowiadających o olbrzymich głębokościach wód. Niektóre jeziora mają 

 łączyć się z morzem, inne mają głębokość niedającą się wymierzyć i t. p. 



Artykuł wyżój wzmiankowany kończy autor temi słowy: „Ze szczegółowego 

 tego opisu widzimy, że w kraju znajduje się blizko 950 jezior rozmaitej wielkości; 

 ziemia niemi zalana obejmuje 1590 włók, czyli prawie 5 mil kwadratowych, a za- 

 tem 'Ai64 część rozległości kraju; jeżeli jednak dodamy do tego i błota, które wie- 

 le z tych jezior tworzy, to pokaże się, że w połączeniu z niemi wody jezior 

 w większym stosunku zajmują przestrzeń kraju. 



Nie mówiąc o korzyściach jezior przez dostarczanie ryb, a na który to przed- 

 miot należałoby zwrócić większą uwagę i większe ciągnąć korzyści z tych darów 

 natury, powiemy tylko, że niektóre z jezior w kraju świadczą ważne usługi przy 

 spławie; jakoż jeziora Augustowskie wchodzą w system kanału Augustowskiego; 

 jeziora w Lubelskiem (w dawnej Lubelskiej gubernii), rozciągające się od Łęczny 

 do Włodawy, mogłyby podobne nieść usługi, gdyby zechciano pomiędzy temi 

 dwoma miastami urządzić kanał dla połączenia rzeki Buga z Wieprzem. Wiemy 

 jak szkodliwym jest nadmiar wody stojącej, gdy ona niemając twardych wyso- 

 kich brzegów, rozlewa się dokoła; na nieszczęście, znajdujemy to u nas w wielu 

 miejscach; osuszenie ich przyniosłoby nieobliczone korzyści dla rolnictwa i zdro- 

 wia mieszkańców." 



Po latach 20, to jest w obecnej chwili, te same słowa mogą być powtórzo- 

 ne, przez ten przeciąg czasu można powiedzieć nic stanowczego nie przedsię- 

 wzięto w kraju. 



Szczegółowe dane co do jezior naszych, mogą być zebrane w kolei długie- 

 go przeciągu czasu przy współudziale znacznej liczby współpracowników. 



Poczuwaliśmy się do obywatelskiego obowiązku zrobienia małego początku 

 w tej sprawie, liczymy na to, że właściciele i mieszkańcy wsi zechcą zwrócić 

 uwagę na ten przedmiot, robić pomiary jezior i nadsyłać do Pamiętnika Fizyjo- 

 graficznego swe spostrzeżenia. 



