— 118 



Grubość warstw torfu niezmiernie rozmaita, jednak łatwo zauważyć, że gru- 

 bość ta wzrasta w miarę oddalania się od suchego brzegu każdego oddzielnego 

 błota. W ogólności jednak rzec można, że warstwy torfu we wschodniej części 

 Polesia są grubsze niż av środku lub na zachodzie Poleskiego trójkąta. Najgłęb- 

 sze bodaj torfowiska napotykają się w błotach przyległych do rzeczek: Żerdzian- 

 ki. Świedzi i Wici we wschodniej części północnego Polesia, w pobliżu wsi Żer- 

 dzi, Budki, Wasilewicz i Zahala. Grubość warstwy torfowej dochodzi tu w nie- 

 których miejscach do '20 stóp, wówczas gdy w zachodniem i południowem Polesiu 

 nie napotykaliśmy torfów grubszych nad stóp 14, jakkolwiek i ta miara niezmier- 

 nie już grube torfiska cechuje. Niejednokrotnie napotyka się w torfie kłody 

 drzewne, już to zupełnie zwęglone czy spróchniałe, już to zachowane w całości. 

 Znajdują się też w torfie i liście drzew. Z torfem bardzo często znajduje się wi- 

 wijanit (fosforan żelaza), który w postaci drobniutkich cząsteczek pływa po wo- 

 dzie przesiąkaj ącej torf i nadaje jej powierzchni najrozmaitsze tęczowe odcienia. 



Bezpośrednio pod torfem znajdują się niekiedy rudy żelazne, tak zwane bło- 

 tne lub łąkowe. Pudy te, jakkolwiek nietworzące pokładów grubszych nad kil- 

 kanaście cali. znajdują się w niektórych miejscowościach Polesia, szczególnie 

 w błotnistych dolinach Słoweczny i Uborci, w znacznej ilości i użyAvane są, obe- 

 cnie nawet, do wyrabiania z nich we fryszerkach żelaza wprawdzie niezbyt do- 

 brych gatunków, bo mocno fosforycznego a zatem kruchego, lecz mającego dość 

 znaczny pokup. Za dawnych czasów ilość podobnych fryszerek na Polesiu była 

 zapewne znacznie większa, czego dowodzi samo miano wielu miejscowości, Ru- 

 dniami zwanych i całe nieraz góry żużli, około tych Rudni leżące; z postępem 

 jednak czasu i rozwojem fabrykacyi żelaza na większą skalę i na racyjonalniej- 

 szych podstawach technicznych, przemysł żelazny upaść tu musiał, niemogąc 

 wytrzymać współzawodnictwa z lepszym aczkolwiek może i droższym produktem, 

 przywożonym z innych okolic kraju. 



Mówiąc o torfie zaznaczyć jeszcze musimy, że niektóre świdrowe otwory 

 wykazały znajdowanie się pokładów torfowych nietylko na powierzchni błota, 

 lecz i głębiej, a wówczas są one przedzielone od wierzchniej warstwy innemi je- 

 szcze pokładami przeważnie iłu i piasku. Badanie tych głębićj leżących torfów 

 wykazało, że nie zalecają się one dobremi własnościami, jak to widzieć się daje 

 z rezultatów, pod N-rami 8 i 9 podanej wyżej tablicy. 



Pod torfem, torfową ziemią lub ziemią rodzajną, spoczywają zwykle piaski, 

 żółte lub białe, po większej części niezmiernie drobne, lecz ziarna ich stają się 

 coraz większe, w miarę pogłębienia. Cienka warstwa iłu oddziela w wielu ra- 

 zach torf od piasku. Piasek jest utworem niezmiernie na Polesiu rozpowszech- 

 nionym, albowiem pokrywa prawie wszystkie miejsca kraju, które nie są zajęte 

 przez błota. Wszystkie wyniosłości, wszystkie wyspy czyli tak zwane ostrowy 

 wśród błot, wyłącznie z piasku są utworzone. Z piaszczystą glebą ma tu do czy- 

 nienia rolnik, którego ciężka praca bardzo liche przynosi owoce. Wreszcie pra- 

 wie przeważnie na piasku (jeżeli nie na błocie) rosną obszerne lasy tutejsze, 

 od których cała miejscowość nosi miano. 



Normalny piasek składa się z ziarn kwarcu, rzadziej feldspatu, wapienia 

 i krzemienia, a wreszcie glaukonitu. Brunatny tlennik żelaza, zabarwia go nie- 



