— 119 — 



kiedy na brunatno, resztki istot organicznych roślinnych, nadają mu, szczególnie 

 niedaleko od powierzchni, barwę szarą, niekiedy nawet prawie czarną. Nieje- 

 dnokrotnie piasek tworzy pewien rodzaj zlepieńców, którym za zlep łączący 

 ziarnka piasku kwarcowe lub feldspatowe, służy masa gliniasta, marglowa lub 

 jak np. w południowo-zachodniej części, kredowa. W wielu miejscach gdzie pia- 

 ski wychodząc na powierzchnię tworzą góry, pagórki, wały, wyniosłe brzegi rzek 

 lub urwiska, spostrzegać się w nich daje złożone lub fałszywe uławicenie, zjaAvi- 

 sko polegające na tern, że widoczne, pozorne uwarstwienie piasku nie jest zgodne 

 z uławiceniem innych towarzyszących mu pokładów. Zjawisko to dowodzi, że 

 w utworzeniu wielu warstw piasku na Polesiu czynny udział brały procesy, zna- 

 ne w nauce pod nazwą naziemnych, a zależne od wpływu wiatrów, które stopnio- 

 wo przenoszą ogromne masy ruchomych piasków z miejsca na miejsce, tworząc wały 

 i pagórki w tych punktach, gdzie dalszemu posuwaniu się piaskowej masy przeszka- 

 dza jakibądź przedmiot,— lub zapełniają piaskiem wodozbiory. co zupełnie zmie- 

 nia postać kraju i nadaje mu stopniowo wcale odrębny od dawnego charakter. 



Pod opisanemi powyżej piaskami leżą piaski szare, których ziarna z wierz- 

 chu drobne, coraz to powiększają się w miarę pogłębienia, a nareszcie w żwir 

 przechodzą Piasek ten często poprzecinany bywa cienkiemi warstwami gliny, 

 w nim też prawie wszędzie na Polesiu znajdują się tak zwane głazy narzutowe, 

 już to w postaci drobnych cząstek skał. już to jako większe kamienie, nieraz 

 przeszkadzające prowadzeniu świdrowania, a nawet całkiem wstrzymujące tę ro- 

 botę. Takie głazy narzutowe, znajdujące się prawie na całem Polesiu chociaż nie 

 na powierzchni ziemi, są oderwanemi lub odłamanemi cząsteczkami skał przewa- 

 żnie krystalicznych, jako to granitu, gnejsu, syjenitu, krzemienia, porfiru, dijory- 

 tu, itakolumitu, a także piaskowca i niektórych innych utworów. Z liczby gła- 

 zów granitowych wiele zupełnie jest podobnych do znanego w okolicach Wybor- 

 ga (w Pinlandyi) granitu, nazywającego się rappakiici czyli zgniły kamień, — zaś 

 piaskowce są zupełnie pokrewne z takiemiż z nad brzegów jeziora Ładoskiego, 

 znanego pod nazwą Szokszyńskich. Tym sposobem pierwotne miejsca pochodze- 

 nia obu skał są blizko jedne od drugiego położone; a jeżeli weźmiemy pod uwagę, 

 że i inne głazy narzutowe, obficie znajdujące się w opisanym powyżój piaskowym 

 utworze Polesia, mają główne siedlisko w miejscach, leżących niedaleko od miejsc 

 dwu skał wyżej wspomnianych, łatwo będziemy mogli wyprowadzić wniosek, że 

 wszystkie w ogólności głazy narzutowe, o których mówimy pochodzą z jednej 

 i tej samój miejscowości, a dostały się na Polesie jednemi drogami i przy jedna- 

 kowych towarzyszących temu przeniesieniu warunkach. Przypuszczenie to znaj- 

 duje potwierdzenie w tym jeszcze obserwowanym przez nas fakcie, że rzeczywi- 

 ście głazy narzutowe, rozsiane w piaskach południowego Polesia, a zatem w oko- 

 licach bardziej odległych od pierwotnych miejsc znajdowania się skał, wyraźnie są 

 bardziej zaokrąglone i silniej otarte, niż te, które dały się spotkać w półno- 

 cnem Polesiu. Z tego, co powiedziało się wyżój, można wnioskować, że droga, 

 którą głazy narzutowe dostać się na Polesie musiały, da się zaznaczyć przez połą- 

 czenie miejsc, o których mowa, z okolicami Wyborga i Ładogi; wypadałoby 

 przeto poprawić w tym względzie mapę geologiczną Rossyi Murchisona, wedle 

 której głazy Polesia pochodzić mają z okolic leżących pomiędzy miastami Abo 

 a Sztokholmem. 



