^ 123 — 



szczątki istot organicznych, mięczaków, już to właściwych suchym lądom, już to 

 mieszkańców wód słodkich. I tak, spotkać tu można ślady rodzajów: Cyclas, 

 Lymnaeus, Unio, Helix i niektórych innych żyjących i ohecnie. 



, Robiliśmy rozbiór chemiczny kilkunastu okazów gliny mamutowej, pocho- 

 dzących z pod Równego, Owrucza i Mozyrza. Rezultaty analiz były nader do 

 siebie zbliżone. Przeciętna ilość wapna wynosi najwyżej 4:%- Stosunek piasku 

 do gliny jest taki, że kiedy przeciętna ilość krzemionki w glinie mamutowej była 

 74%, na glinę przypadało zaledwie 11%- Reszta przypada na wapno, żelazo, 

 po części magnezyją, cząstki organiczne i inne. 



Nieobecność w glinie mamutowej w ogólności morskich istot organicznych, 

 wyłączne prawie znajdowanie się' skały w rozległych dolinach większych rzek. 

 jak niemniej i brak jej: zupełny w otwartych nizinach północy, dowodzą, jak się 

 zdaje, że pokłady jój powstały wskutek działania wód słodkich. Toteż zdaje 

 się nie ulegać wątpliwości, że loss jest osadem wód mętnych z epoki lodników 

 diluwijalnych, wód, zmąconych właśnie skutkiem ciągłego ocierania się skał, któ- 

 re były przez lodniki przesuwane. Sporadyczne znajdowanie się w glinie mamuto- 

 wej głazów, spółczesnych utworom przytoczonej epoki lodników, zdaje siężewzu- 

 pełności potwierdza powyższe przypuszczenie. Na poparcie tego jeszcze i ten 

 fakt przytoczyć można, że w zwykłym porządku rzeczy północna granica prze- 

 strzeni, pokrytych gliną mamutową, jest zarazem i południowym krańcem miejsc, 

 do których dochodzą głazy narzutowe północne. Dalej te głazy iść już nie mo- 

 gły, a dostał się tylko miał z ich roztarcia powstały i posłużył za materyjał do 

 utworzenia lossu. Materyjał ten mocno starty, mógł być przeniesiony do najdal- 

 szych brzegów i odosobnionych miejsc wodozbioru, mających bezpośrednią łącz- 

 ność z lądem i tam osiąść. Znajdowanie się w glinie mamutowej szczątków istot 

 żyjących w wodach słodkich lub w miejscach suchych, zdaje się. iż stwierdza po- 

 wyższe przypuszczenie. 



Loss obszernie rozwinięty w południowej części Polesia W ołyńskiego, szcze- 

 gólnie potężnie występuje w okolicach Owrucza. Nadto nieziniernie ciekawe 

 jest znajdowanie się gliny mamutowój w Mozyrzu nad Prypecią, w kształcie zu- 

 pełnie odosobnionych gór, na których leży samo miasto. Urwiste wzgórza lossu 

 w Mozyrzu są bardzo typowe. Niemniej charakterystyczna jest glina ma- 

 mutowa w przekopie drogi pocztowój, prowadzącej z Mozyrza ku Owruczowi. 

 O miejscach znajdowania się lossu w dalszym ciągu jeszcze mówić będziemy. 



Badając szczegółowiej Polesie, widząc w niem takie masy piasków rozmaitych 

 gatunków i wielkości ziarn, napotykając w wielu miejscach potężnie rozwinięte 

 gliny i obficie nagromadzone większe i mniejsze głazy narzutowe, niejednokro- 

 tnie staraliśmy się rozstrzygnąć nieraz już zadawane przez geologów pyta- 

 nie, jaką drogą i jakiemi sposobami te szczątki skał Skandynawskich dojść 

 mogły do miejsc, w których dzisiaj się znajdują? Jakie czynniki wpłynę- 

 ły na utworzenie obszernych osadów diluwijalnych, które pokrywają nie- 

 zmierzone przestrzenie północnych i środkowych krajów Europy? Czy na- 

 sze głazy narzutowe i równocześnie ' z niemi u nas powstałe skały zawdzię- 

 czają swe istnienie lodom stałym, lodnikom, które stanowiły ciąg nieprzer- 

 wany jednego lodowego pokrycia, dochodzącego aż do biegunów, pokrycia, 



