— 129 — 



Najwyższe miejsca dna dawnego jeziora czy morza, najzupełniej już suche, 

 potworzyły oddzielne wyspy, nieraz lasami pokryte, lub przedstawiające się jako 

 wydmy piaskowe, a jak jedne tak drugie rozrzucone wśród przestrzeni, stosun- 

 kowo niższych, a pokrytych już to torfem, już to przedstawiających się jako mo- 

 czary i bagna. Te torfowiska, moczary i bagna, są właśnie pozostałościami da- 

 wnych oddzielnych, mniejszych wodozbiorów, które dla tego nie mogą się osu- 

 szyć, że ujścia do miejsc niższych, do rzek i morza, nie mają. Stworzyć im te 

 ujścia sposobem najpraktyczniejszym, to jest drogą najkrótszą, najdogodniejszą 

 a najtańszą, jest właśnie racyjonalnej kanalizacyi zadaniem, na rozstrzygnięcie 

 którego prowincyja ta oczekiwała całe stulecia. 



Ponieważ więc błota Polesia powstały, jakeśmy widzieli, wskutek zatrzy- 

 mania się wód stałych, niemających naturalnego ujścia do morza Czarnego 

 przez Dniepr, błota te przeto nie są wcale źródłem, zasilającem dopływy wzmian- 

 kowanej rzeki, lecz tylko, że tak powiemy, złudzeniem takiego zasiłku. Osusze- 

 nie ich, nietylko na zmniejszenie ilości wody w tej rzece i jej główniejszych do- 

 pływach podziałać nie może, lecz owszem, przeciwny skutek wywrzeć powinno, 

 kanalizacyja bowiem, dając całej miejscowości jakby spadek ku Dnieprowi, zasili 

 go wielką ilością wiosennych wód Karpackich i innych, płynących z części po- 

 chyłości Wołyńsko-Podolskiego płaskowzgórza. Te wody przy obecnym stanie 

 rzeczy, będąc zatrzymane w swej naturalnej drodze ku Dnieprowi, przesączają 

 się częściowo pod powierzchnią lub parują, słowem giną w sposób, jak się 

 zdaje, zupełnie nieprodukcyjny. 



Wody błot Polesia nazwaliśmy powyżśj stałemi dlatego, że są one zbioro- 

 wiskiem raz utworzonem i istniejącem jakby samodzielnie, nie zaś podsycanem 

 wodami z krynic czy też źródeł. Poznawszy wielką ilość błot, przy szczegóło- 

 wem ich badaniu nie znajdowaliśmy prawie nigdzie źródeł ani krynic, a te, które 

 istnieją, są tak małe i nic nieznaczące, że żadnego wpływu na istnienie i stan 

 błota wywierać nie mogą. Zdanie powyższe znajduje potwierdzenie we wszyst- 

 ' kich wspomnianych opisach Polesia. W opisach tych przytaczają przedewszyst- 

 kiem jedno źródło, w którem woda ma się podnosić na parę łokci nad poziom 

 i siłą swą kilka kół młyńskich w ruch wprowadzać, a mianowicie źródło ,,Oko" 

 w pobliżu wsi Okońsk (pow. Łucki, gub. Wołyńska). Cytowanie tego źródła przez 

 profesora Eichwalda pozwoliło niektórym geologom na przypuszczanie może- 

 bności znajdowania się podobnych krynic i w innych miejscach Polesia, a nawet 

 na zasadzie tego przypuszczenia robiono wnioski, że niemal wszystkie błota Po- 

 lesia, a przynajmniej znaczna ich część, zasilane są przez wodę kryniczną. Zba- 

 daliśmy bliżej warunki istnienia powyższego źródła i w tym celu pogłębiliśmy 

 przy niem otwór świdrowy, chcąc poznać uwarstwowanie pokładów danej miej- 

 scowości, porównać je z innemi miejscami Polesia i określić skąd rzeczywiście 

 woda pochodzi. Przedewszystkiem przekonaliśmy się, że jakkolwiek w źródle 

 ,,Oko", otoczonem niskim wałem ziemnym, woda trzyma się na parę stóp wyżej 

 nad poziom okolicznej łąki, to jednak siłą tej wody ani jedno koło obecnie nie 

 jest poruszane, spadek bowiem jest tak nieznaczny, że wątpić należy, aby na co- 

 kolwiek mógł być przydatny. Otwór świdrowy wyjaśnił nam, że woda pochodzi 



