— 162 — 



iomitu nie nastąpiło bezpośrednio po utworzeniu się górnego wapienia muszlowe- 

 go. Pomiędzy jednym a drugim, leży okres czasu, okazujący się w sposobie 

 ułożenia dolomitu względem skał starszych. Zaznaczyłem już wprawdzie da- 

 wniej ten stosunek w mojem dziele o Polsce I § 79, ale nie dość go uwydatniłem. 

 Wszędzie, gdzie pokłady rud, z twardemi masami dolomitu w nadkładzie lub bez 

 nieb, leżą na wapieniu muszlowym, widzimy, że wypełniają one wszelkie nieró- 

 wności jego pierwotnej powierzchni. Gdyby one składały się tylko z niecko wa- 

 ty cb zagłębień poprzedzielanych grzbietami, utworzonych wskutek miejscowy cli 

 zagłębień warstw wapienia muszlowego, to nie byłoby to wcale zadziwiającem 

 zjawiskiem; lecz stosunek ten nie jest tak prosty i tylko w niektórych miej- 

 scach da się w ten sposób wytłomaczyć. Widzimy raczej na wielu punktach, 

 że powierzchnia wapienia muszlowego jest zniszczona, pokryta nieregu- 

 larnemi kołowatemi zagłębieniami, niezależnemi od budowy warstw, lub 

 też są to małe rozpadliny ze stromemi ścianami, które uważać należy tyl- 

 ko za doliny powstałe przez pęknięcia lub wymulenia. Oba rodzaje powstały 

 dopiero po utworzeniu się wapienia muszlowego, a ostatnie widocznie siłą płyną- 

 cej wody. Ponieważ wszystkie te zagłębienia są wypełnione jednako wemi masa- 

 mi rud i dolomitu, które się gdzieindziej odłożyły na nienaruszonej powierzebni 

 skały podstawowej, więc wynika stąd, że ich utworzenie nie odbywało sięin con- 

 tinuo z tworzeniem wapienia muszlowego, lecz że wapień był już po części lądem 

 suchym, który ulegał zniszczeniu wskutek różnych czynników i że pewien czas 

 upłynął, zanim nastąpiło powstanie młodszego utworu, dolomitu. 

 Dowodów za tym poglądem, dostarcza: 



1. Wzgórze Skałka blizko wsi Starczynów, w okolicy Bolesławia. Gdy 

 w r. 1823 rozpoczęto tu eksploatacyją galmanu, znaleziono w kierunku od Pn ku Pd 

 jar około 10 sążni szerokości mający, ograniczony z obu stron prostopadłemi 

 ścianami wapienia muszlowego (szara skała podkładowa). Poszukiwanie górni- 

 cze wykazało, że ten jar był niegdyś ' daleko głębszy, ale został wypełniony 

 wielkiemi głazami i okruchami tegoż wapienia muszlowego, które spadły ze stro- 

 mych ścian i prawie wszystkie były otoczone łuskową powłoką galmanu. a nawet 



(Thiirnagel. Ueber die L agerungs-vei'haltnisse des Basalls in Oberschlesien, w Karstena Arch. f. Berg- 

 bau VII, p. 67 i nast.), nie wykazały w głębi bezpośredniego zetknięcia bazaltu z wapieniem muszlo- 

 wym, albowiem pomiędzy jednym a drugim znajduje się prawie spieczony piasek, prawdopodobnie 

 utwór z tarcia powstały, to jednak jest rzeczą pewną, że bazalt zosta! wyniesiony pod wapieniem, 

 a więc wyniósł dolomit, który według Oeynhausena występuje pomiędzy Annaberg a Leśnicą, zawiera 

 cokolwiek rudy bobowej i jest do złudzenia podobny do skały nadkładowej gór Tarnowskich. Z jeszcze 

 większą pewnością wykazał v. Carnall 1. c. str. 3l5, że na wyniosłościach nad wapieniem muszlowym 

 w Strzebniowie pod Annabergiem 'i Kropiwnicą, gdzie w błizkości występują pokłady rud i dolomit 

 w Sakrau, wystaje tylko na kilka stóp z wapienia muszlowego mała kopuła bazaltowa, ale nie podniosła 

 go tutaj, lecz tylko prawdopodobnie nakształt żyły przebiła. Być może, iż to jest ta sama szpara, z któ- 

 rej, także na północ od tego miejsca, według Carnalła pomiędzy Dąbiem a Dąbską Kuźnią i Chrósta- 

 mi niedaleko Małopan wynurza się mała kopula bazaltowa z pod napływów. Zdaje się więc, że wy- 

 łonienie się polskiego porfiru czerwonego i górno-szląskiego bazaltu nastąpiły jednocześnie i to nietylko 

 po utworzeniu się dolomitu rudonośnego, lecz, jak sądzi także Zejszner, dopiero po utworzeniu się wapie- 

 nia jurajskiego. Powrócę jeszcze do tego przedmiotu w innem miejscu. 



