- 174 - 



jest napływami dyluwijalnemi i stanowi początek tak zwanych błot pińskich, któ- 

 re się daleko na północ rozciągają. Starsze skały obnażają się tylko w niewielu 

 miejscach na tej przestrzeni, mianowicie około m. Owrucza, gdzie występuje po- 

 dobny do kwarcytu piaskowiec i porfir feldspatowy. Wiek tego czerwonego 

 i szarego piaskowca był do ostatniego czasu zupełnie problematycznym. Geolog 

 rosyjski Barbot de Marny zaliczał go przypuszczalnie do formacyi dewońskiej, 

 autor zaś karty Wołynia uznał go jako jeszcze starszy, bo azoiczny. Zdanie to 

 jednak jest mylne bo w zaprzeszłym roku w tym piaskowcu koło Owrucza geolog 

 kijowski Armaszewski odkrył bardzo piękne odciski liści roślinnych palmy Sabal 

 i klonu, które nie pozwalają wątpić o tern, że te piaskowce należą do formacyi 

 trzeciorzędowej . Widziałem te odciski na zjeździe rosyjskich przyrodników, od- 

 bytym w Petersburgu w grudniu 1879 r. 



Wschodnia część Wołynia, na której oznaczone są skały krystaliczne sta- 

 nowi początek wielkiego południowo-rosyjskiego pasa gnejso-granitowego, który 

 stąd ciągnie się aż do brzegów morza Azowskiego na 800 wiorst długości. Zaj- 

 mowałem się w przeciągu dwu lat ostatnich geologiczuemi badaniami we wscho- 

 dniej części tego pasa wzdłuż północnego brzegu morza Azowskiego i pomieści- 

 łem rezultaty tych badań w obszernem sprawozdaniu, drukowaniem niedawnem 

 av Żumalu górniczym w Petersburgu. Ponieważ ten pas gnejso-granitowy w ca- 

 łej swej długości posiada jednakowy charakter geologiczny, uważam więc za mo- 

 żliwe zastosować moje doświadczenie i do wschodniej części Wołynia i wypowie- 

 dzieć kilka uwag o jego skałach krystalicznych. Przedewszystkiem niepodo- 

 bna przeprowadzić ścisłej granicy między gnejsem a granitem, jak to uczynił au- 

 tor karty Wołynia, bo obiedwie te skały bardzo często regularnie z sobą naprze- 

 mian są uwarstwowane i nawet petrograficznie jedna w drugą przechodzą; przyj- 

 mując zaś hornblendę, zamieniają się powoli na gnejs syjenitowy i syjenit. Znaj- 

 dują się wprawdzie tutaj wielkie występy granitów zupełnie masowych, nieuwar- 

 stwowanych, których stosunek do otaczających gnejsów nie jest wyraźnie wi- 

 docznym i które prawdopodobnie można uważać za wybuchoAve; ta okoliczność 

 jednak nie usprawiedliwia zupełnie oddzielenia wszystkich tutejszych granitów 

 od gnejsów i zaliczenia ich do skał wybuchowych, jak to zrobił autor karty 

 Wołynia. 



Niepodobna także zgodzić się na przyjęty przez autora podział granitów na 

 szare, czerwone i turmalinoioe, jako na wcale nienaukowy. Jeżeli bowiem przyj- 

 miemy za podstawę podziału zabarwienie granitu to i ostatnią grupę powinniśmy 

 podobnie oznaczyć, jeżeli rzeczywiście jaki osobny kolor posiada; jeżeli zaś nie, 

 to należy ona eo ipso do jednej z grup poprzednich i znajdowanie się turmalinu 

 nie daje prawa do tworzenia z tego granitu osobnój grupy. 



Bardzo także wątpliwą jest rzeczą czy wszystkie labradory ty wołyńskie 

 są skałą wybuchową, jak utrzymuj ep. Ossowski; większa część tych labradory tó w 

 odgrywa tutaj bezwątpienia taką samą rolę jak w laurentyńskiój formacyi gnej- 

 sowej w Kanadzie t. j. tworzy regularne warstwy między gnejsami. W swojój 

 pracy o tych labradorytach ') p. Ossowski powiada, że tworzą one żyły w gnej- 



1 ) Sprawozdanie Komisyi fizyjograficznćj T. XI. — Kraków, 



