— 176 



O wodach mineralnych Buskich. 



przez Bronisława Pawlcwskiejjo, Kand. Nauk Przyr. 



Miasteczko Busk, a właściwie Busko, powstałe z pierwotnej wioski, wspomi- 

 nanej po raz pierwszy w końcu XII wieku, należy odróżnić od galicyjskiego 

 miasteczka tejże nazwy, znanego już w XI stuleciu i położonego w powiecie Zło- 

 czowskim. Busk zaś, o którego źródłach mineralnych poniżej będzie mowa, leży 

 w południowej części Królestwa Polskiego w gubernii Kielecki ej, w powiecie 

 Stopnickim. Jest on odległy o 30 przeszło mil od Warszawy, 10 m. od Krako- 

 wa, 6 m. od Kielc, 25 m. od Lublina i o 3 tylko mile od lewego Wisły pobrzeża. 



Busk stoi na wyniosłem wzgórzu, dockodzącem do 400 stóp nad poziom 

 Bałtyku, w położeniu zdrowem, wśród pięknej okolicy i wśród równiny najży- 

 źniejszej i dobrze od natury uprawionej, okolonej prawie ze wszystkich stron 

 wynioslościami. Liczy Busk mieszkańców przeszło l'/ 3 tysiąca, przeszło 150 

 domów, przeważnie drewnianych, 2 kościoły i kilka większych budynków i za- 

 kładów, służących ku wygodzie leczących się u tamtejszych wód mineralnych. 



W r. 1776, na będące dotąd w zapomnieniu miasteczko, zwrócono uwagę 

 z powodu znacznej zawartości soli w wodach źródeł, tuż pod miasteczkiem się 

 znajdujących. Od 1783 do 1792 ') roku z wody tych źródeł otrzymywano wa- 

 rzeniem sól; lecz z powodu braku lasów, że koszty się nie opłacały, zarzucono 

 z czasem wydobywanie tego produktu. Równocześnie z zarzuceniem otrzymy- 

 wania soli, źródła Buskie stopniowo zaczęły nabierać rozgłosu z powodu ich wła- 

 sności leczniczych. W 1824 roku skuteczność wód Buskich zaczęła zwracać 

 ogólniejszą na siebie uwagę. W 1830 r. ówczesny dzierżawca wód Buskich, 

 p. Feliks Rzewuski, polecił rozbiór tamtejszych źródeł ś. p. Ferd. Wernerowi 2 ). 

 Rozbiór ten przeprowadzony w 1831 — 32 roku, wypadł pomyślnie na korzyść 

 wód Buskich. W 1834 r. ukazała się broszura D-ra Adolfa Berendsa 3 ), która 

 jeszcze bardziój utrwaliła dobrą opiniją i wiarę w skuteczność tych źródeł. Za- 

 raz po tern, za staraniem D-ra Ennocha, zawiązała się współka (z pp. Fel. Rze- 

 wuskiego, Sym. Wernera: Herm. Epsteina i Maur. Samelsohna), która znacz- 

 nym nakładem wystawiła zakład leczniczy. Współka ta oddała na nowo 

 w r. 1835 wody Buskie do rozbioru D-r. T. Heinrichowi 4 ). Z czasem, wskutek 



') J. Bełza. O wodach mineralnych w Królestwie Polskiem. (Windom, wyjęta z raportu, któ- 

 ry w języku francuzkim złożył w r. x 837 Rządowi ś. p. profesor Kitajewski). Bibl. Warsz. I841 r. 

 śtr. 70— 75. 



2 ) Ferd. Werner. Rozbiór ehemiezny wody mineralnej, znajdującej się pod miastem Busko. 

 Warszawa. 1832. 



3 ) Adolf Berends. „Busko i źródło mineralne pod niem znajdujące się", opisane przez .... 

 Warszawa. 1834. 



4 ) Oryginalnego rozbioru D-r T. Heinricha nie.^posiadałem, liczby w tablicy przytoczone niżej 

 wyjąłem z innych książek. Sam D-r T. Heinrich w swojej broszurze: „O używaniu wód mineralnych 

 naturalnych". Warsz. 1842, przytacza nie swój rozbiór lecz F. Weinera. Dane pomieszczone w ,,En- 

 cyklopedyi Orgelbranda" i „Słown. Geogr. Król. Polsk." są fałszywe. 



