— 351 — 



biegające bardzo ukośnie na prawo i lewo i przyczepiające się do wewnętrznej 

 powierzchni przedniego brzegu głowy. O innych mięśniach lejka później powie- 

 my. Żuwaczki przedstawiają parę długich, silnych i łukowato zgiętych pręci- 

 ków, które są osadzone w kątach głowy przy górnej jej ściance. Zewnętrzną 

 powierzchnię żuwaczek pokrywają krótkie włoski, a ich wewnętrzny i wklęsły 

 brzeg jest uzbrojony trzema silnemi zębami. ISTa dolnej i nieco wewnętrznśj 

 stronie każdej żuwaczki od nasady do samego jej wierzchołka ciągnie się głęboki 

 rowek, w którym leży szczęka zupełnie go wypełniająca. Żuwaczka ku podsta- 

 wie rozszerza się i grubieje, a po wejściu do wnętrza główki przez wspomniane 

 powyżej boczne otwory, rozszczepia się w kierunku rowka na prawą i lewą po- 

 łowę; obie połówki przedłużają się w silne błoniaste ścięgna, będące przyczepa- 

 mi mięśni. 



Mięśnie żuwaczek bardzo silnie są rozwinięte i wypełniają większą część 

 głowy; rozchodzą się one od każdego ścięgna pod ostrym kątem w prawo i w le- 

 wo. Mięśnie zewnętrznego ścięgna są słabsze i przyczepiają się głównie do bo- 

 ków głowy, wewnętrzne zaś znacznie silniejsze przyczepiają się do górnej i dol- 

 nej ścianki głowy, oraz do jej podstawy. Szczęki tak szczelnie wypełniają ry- 

 nienkowaty rowek żuwaczek, że na pierwszy rzut oka zdaje się, jakoby obie te 

 części jedną stanowiły całość, wszakże przytrzymując żuwaczkę pensetem, z ła- 

 twością można igłą w ten sposób poruszać szczękę, że się ta ostatnia naprzód 

 i w tył ślizga w rowku żuwaczki, przyczem koniuszek szczęki może być daleko 

 poza wierzchołek żuwaczki wysunięty. Jeżeli preparat znajduje się w płynie, 

 na dnie rowka pomiędzy szczęką i żuwaczka daje się spostrzegać przesuwanie 

 płynu i pęcherzyków powietrza. ISTa świeżym preparacie całkowite wyjęcie 

 szczęki z rowka żuwaczki pewną przedstawia trudność, część bowiem szczęki 

 zwykle ulega przytem złamaniu; jeżeli jednak główkę gąsienicy przez kilka go- 

 dzin pozostawimy w roztworze potażu gryzącego, wtedy szczęki same przez się 

 z rowków występują. Gdy, skutkiem działania właściwych mięśni, żuwaczki to 

 się ku sobie zbliżają, to od siebie oddalają, szczęki same przez się naprzód i w tył 

 ślizgają się w mieszczących je rowkach. Na szczególną uwagę zasługuje we- 

 wnętrzny skielet clńtynowy, bardzo ważny ze względu na muskulaturę narzędzi gę- 

 bowych i przełyku. 



Skielet ten składa się z następujących części (fig. V). 1' Dwu pręcików 

 poprzecznych, przebiegających od górnej do dolnej ścianki głowy; u dołu pręciki 

 przyczepiają się do brzusznej ścianki głowy poniżej kątów wargi, u góry do ścian- 

 ki górnej na granicy z wargą. 2' 1 Dwu pręcików podłużnych, każdy z nich pod 

 kątem prostym wychodzi mniej więcej ze środka odpowiedniego pręcika poprze- 

 cznego i przebiega ku tyłowi równolegle do bocznych ścianek głowy. 3° Niep>a- 

 rzystćj blaszki, stanowiącej jakby wspólne rozszerzenie pręcików i wreszcie 

 4° Nieparzystego pręcika, który wychodzi z przedniego brzegu blaszki i biegnie ku 

 przodowi równolegle do podłużnych pręcików. Nieparzysta blaszka staje się ku 

 tyłowi cieńszą; najbardziej zgrubiałym jest jej środek, gdy tymczasem boczne 

 brzegi są cienkie, prawie błoniaste. Od nieparzystego pręcika bierze początek 

 wachlarzowato rozszerzający się pęczek mięśni, przymocowany do tylnej części 

 lejka gębowego, przeważnie do brzusznej jego ścianki. 



