— 352 — 



Stosunek przełyku do uzbrojenia gęby, oraz mięśnie przełykowe nader 

 ważną odgrywają rolę w mechanizmie przyjmowania pokarmów. Powiedzieli- 

 śmy już, że przełyk bierze początek od owalnego otworu, znajdującego się w głębi 

 lejka. Od tego miejsca przełyk ciągnie się ku tyłowi, wspierając się w części 

 na nieparzystym pręciku wewnętrznego skieletu, głównie zaś spoczywając na nie- 

 parzystej blaszce. Na przestrzeni tej blaszki do dolnej ścianki przełyku z obu 

 stron pod ostrym kątem przyczepiają się krótkie, lecz silne mięśnie, przymoco- 

 wane do błoniastych brzegów nieparzystej blaszki. Do górnej ścianki przełyku, 

 w miejscach odpowiadających środkowi blaszki przyczepiają się dwa silne pęczki 

 mięsne, rozszerzające się ku obwodowi i przytwierdzone do górnych końców po- 

 przecznych pręcików skieletu. 



Górne czyli mózgowe zwoje nerwowe tworzą jedną masę rozdzieloną na 

 dwie półkule rowkiem, który z przodu znacznie jest płytszy aniżeli z tylu. Pierw- 

 sze zwoje brzuszne, podobnie jak zwoje mózgowe, leżą poza poprzecznemi pręci- 

 kami. Spoidła nerwowe pomiędzy zwojami mózgowemi i pierwszemi brzusznemi 

 mieszczą się w przerwach pomiędzy środkowym nieparzystym i obudwoma po- 

 dłużnemi pręcikami wewnętrznego skieletu. Wreszcie, wspomnieć jeszcze nale- 

 ży o dwu silnie rozwiniętych gruczołach ślinowych, po jednym z każdej stro- 

 ny, które przyczepiają się do wyżej wspomnianych wycięć w podstawie szczęki. 

 Gruczoły te przedstawiają prostszy typ budowy gruczołów ślinowych u owadów, 

 a mianowicie, każdy gruczoł przedstawia Avydłużoną 'rurkę, ostro zakończoną 

 i ślepo zamkniętą, która pospolicie tworzy trzy skręty. Ścianka gruczołu skła- 

 da się z cienkiej zewnętrznej błony właściwej i z wysokich walcowatych komó- 

 rek, ograniczających światło gruczołu, usłane błonką wewnętrzną (c u t i c u 1 a). 



Zapoznawszy się z budową narzędzi gębowych, rozpatrzmy teraz mecha- 

 nizm przyjmowania pokarmów. Gąsienica wysysając mrówkę trzyma głowę po- 

 chyło ku górze wzniesioną, tak że głowa tworzy z ciałem kąt rozwarty. Podczas 

 wysysania gąsienica ciągle porusza zlekka żuwaczkami w kierunku dośrodkowym 

 i odśrodkowym. Przy tych ruchach żuwaczek pręcikowate szczęki ślizgają się 

 w rowkowatych swych łożyskach naprzód i w tył, od czego, jak wyżej powiedzie- 

 liśmy, zależy ruch kropel cieczy na dnie rowka. Mięśnie szczęk, przymocowane 

 do brzusznej ścianki głowy, mogą szczęki ku dołowi odciągać, przez co powiększa 

 się przestrzeń między przylegającemi do siebie szczękami i żuwaczkami i płynny 

 pokarm swobodniej spływa po dnie rowka. Ruch płynnego pokarmu przede- 

 wszystkiem następuje skutkiem mechanicznego popychania cieczy przez szczęki, 

 powtóre zaś i skutkiem samej siły ciężkości, gdyż główka gąsienicy podczas wy- 

 sysania przybiera, jak rzekliśmy, mniej więcej pionowe położenie. Spływający 

 ku dołowi pokarm gromadzi się w zbiornikach, utworzonych przez rozszczepione 

 podstawy żuwaczek i zagłębienia na górnej ściance podstawy szczęk. Z tych 

 zbiorników pokarm przechodzi do owych rynienek wewnętrznych, gdzie również 

 wskutek siły ciężkości ku dołowi spływa i wreszcie dostaje się do lejka, skąd 

 przechodzi do przełyku. Ruch pokarmu zależy od działania następujących wa- 

 żnych przyrządów ssących. Mięśnie idące od przednich brzegów lejka do we- 

 wnętrznej powierzchni przedniego brzegu głowy, oraz z drugiej strony antago- 

 niczne względem nich mięśnie, idące od tylnej ścianki lejka do nieparzystego 



