— 395 — 



gdy nie zdarzyło mi się zauważyć; tembar dziej przeto w naczyniu ozdobniej szem 

 niestaranność taka nie mogła się zdarzyć. 



Jakie jednak miała znaczenie ta kostka, odpowiedzieć niepodobna; może 

 religijne albo symboliczne, a może obecność jej w pogańskich wierzeniach uspra- 

 wiedliwienie znajdowała. 



Autentyczność i pochodzenie czerepu tego z czasów używania żalnika ża- 

 dnej wątpliwości nie ulega: naprzód wyrzucony został rydlem z pośród masy cha- 

 rakterystycznych czerepów urn, powtóre w znacznej odległości od obecnych 

 mieszkań ludzkich, zresztą wyrobów garncarskich z podobnemi ozdobami dziś nie 

 spotyka się wcale. 



Wszystkie znalezione urny napełnione były przepalonemu, drobno pokruszo- 

 neuii kośćmi, zmięszanemi z popiołem i piaskiem; prócz tego zaś dość licznemi 

 wyrobami z żelaza, mniój licznemi z bronzu, wreszcie paciorkami. 



Obecność żelaza i bronzu, palenie ciał, przytem sama forma grobów wska- 

 zują, iż żalnik w Kwiatkowie ze świeższych przedhistorycznych datuje się cza- 

 sów, w których wyższych przymiotów żelazo tak już było rozpowszechnione, że 

 nietylko wystarczało na wyrób narzędzi domowego użytku, ale nawet bez wiel- 

 kiej szkody obficie razem z prochami zmarłych w ziemi zagrzebywane być mogło. 

 Wzgląd na oszczędność musiał jednak być brany w rachubę przy robieniu ofia^ 

 pośmiertnych; natura ludzka zawsze jednaką była, a wymowny przykład oszczę- 

 dności tej zauważyłem, zwiedzając w roku 1880 muzeum starożytności północnych 

 w Kopenhadze. Pod Aarbus w torfowisku wykopano trumnę, wyrobioną z dę- 

 bowego, grubo ociosanego kloca, w której znajdował się skielet mężczyzny, trzy- 

 mającego w lewej ręce na piersiach długą, drewnianą pochwę od miecza, w miej- 

 sce jednak tego ostatniego, w pochwie znajdował się krótki i mocno zużyty szty- 

 let bronzowy. Zwyczaj i religija wymagały widocznie, aby umarły z bronią po- 

 chowany został; oszczędność poradziła, by w miejsce długiego a cennego miecza, 

 dać mu tylko zużyty, bez wartości sztylet. I te wieki na północy miały swoich 

 Euklijonów, czy Harpagonów może. 



Wyroby żelazne, znalezione na żalniku w Kwiatkowie, jak rzekłem wyżej, 

 liczne stanowią przedmioty rozmaitego użytku, zarówno domowego, gospodarcze- 

 go, jak do wojny, łowów i ozdoby. 



Oto ich wykaz: 



1° Umbo od tarczy (Nr 7) w średnicy 14 ctm.. wysokości 9 ctm.. zakoń- 

 czone pełną szpicą. 



2° Takież umbo, tejże średnicy, wysokie 8 ctm. bez szpicy i odmiennej 

 formy (Nr 8). 



W dolnym obwodzie, którym było przytwierdzone do drewnianej tarczy, 

 tkwi gwóźdź żelazny z półkulistnym łepkiem; prócz tego przybite było jeszcze 

 dwoma innemi gwoźdźmi, po których pozostały otwory. 



3° Do tarczy zapewne służyło również żelazko, przedstawione tu w rysun- 

 ku pod Nr 9, długie ctm. 18, w obu końcach rozszerzone, z tkwiącemi jeszcze 

 gwoźdźmi o płaskich łepkach; w środkowej części wydęte w górę, przypuszczam 

 iż służyło do spojenia dwu desek, stanowiących tarczę; jedna, jakkolwiek z gru- 

 bego drzewa na szerokość starczyć nie mogła. Jeśli żelazko opisywane miało 



26 



