— 401 — 



Z dwu znalezionych naszyjników, jeden składa się z dość grubego drutu 

 w sznur skręconego, drugi z płaskiej obręczy bronzowej, zewnątrz ozdobionej, 

 16 milimetrów szerokiej. Do zagiętych końców tej obręczy przyczepiony jest łań- 

 cuch, który wisiał na piersi, z okrągłych ogniwek podwójnych złożony. Na tego 

 samego rodzaju łańcuszkach uczepione były wisiadła noszone przez kobiety i no- 

 że mężczyzn. 



Brzękadłami nazywamy gruszkowate dzwoneczki, których cmentarzysko 

 maryjenhauskie dostarczyło kilkadziesiąt (Nr 3 i 4). Były one zawieszane u na- 

 szyjników, u zapinek, na głowie, a nawet prawdopodobnie u sukni i kolczyków. 

 Konstanty TyszkieAvicz podaje ich mnóstwo w swojem dziele „O kur- 

 hanach," przedstawiając całe naszyjniki i sposoby zawieszania. My dajemy 

 rysunek dwu wisiadeł z dzwoneczkami (Nr 3 i 4), z których drugie jest z ozdo- 

 bną fibulą czyli zapinką w rodzaju krzyża '). Dzwoneczki te są mniejsze i wię- 

 ksze, nie mają wewnątrz serca ale kamyczek, który przy poruszeniu brzęk spra- 

 wia. Gruszkowate, są rozcięte u spodu na krzyż, inne bardziej okrągłe, ze spo- 

 dem spłaszczonym i prążką wypukłą dokoła, mają u dołu tylko szparę jedną. 



Do ozdób maryjenhauskich należą wisiadła z blaszek podłużnych. Blaszek 

 tych bywa po cztery, wszystkie są u dołu szersze, od 3 do 5 1 /, centymetrów dłu- 

 gie, punktami wybij anemi w dwa lub trzy rzędy ozdobione. Pod N-rem 6 przed- 

 stawiamy wisiadło rozłożone przy odrysowaniu w wachlarz; obok blaszek zacze- 

 piony jest kieł zwierzęcy, a mianowicie lisa (canis v u 1 p e s) oznaczył p. Śló- 

 sarski; może to był amulet lub- oznaka, której nie rozumiemy dziś znaczenia. Posia- 

 dam także drugie wisiadło nader ciekawe, z kłem znacznie większym ale w czę- 

 ści już tylko dochowanym, w rodzaju tulejki metalowej oprawionym, przy której 

 z dwu stron wisi po cztery małe widełkowato zakończone blaszki. 



Z pomiędzy licznych sprzączek, drzeworyt przedstawia jedne węzłową 

 (Nr 10) na innem cmentarzysku (gabaczewskiem), w dobrach maryjenhauskich 

 znalezioną. Kilkanaście sprzączek dostarczył nam Maryj enhaus. Wszystkie 

 one są mniej lub więcej ozdobione, od 3 do 6 centymetrów przecięcia mające, po 

 większej części bronzowe i dobrze zachowane a w małej liczbie żelazne i do 

 szczętu rdzą strawione. Służyły do zapinania pasów, nietylko skórzanych ale 

 i wełnianych barwy tabaczkowej i cynamonowej, których szczątki przy paru 

 sprzączkach dochowały się. Mniejsze sprzączki czworoboczne ze szczątkami 

 rzemyków były jeszcze. 



Druciki spiralnie zwinięte nakształt rurki około jeden centymetr długiej, 

 stanowiły ważny materyjał do ozdób kobiecych. Nawiązane na sznur lub drut 

 i przegrodzone paciorkami, muszelkami lub dzwoneczkami, zastępowały bicze 

 dzisiejszych korali. Z rurek podobnych znaleźliśmy robione trendzie i siatki. 

 Konstanty Tyszkiewicz znalazł ich niemało na Litwie, ale te, które 

 przedstawił w dziele „O kurhanach'' (tabl III i IV), są znacznie większe i grub- 

 szej roboty. Może były dawniejsze. 



1) Wszystkie przedmioty, które załączony drzeworyt przedstawia, wyobrażone są vy istotnej ich 

 wielkości. 



