— 408 — 



Ave w jednym z końców są widoczni ej sze aniżeli w naszych czaszkach, a to 

 z powodu dosyć znacznego swego rozwoju. To rozwinięcie luków brwiowych 

 stanowi niejako właściwość czaszek przedhistorycznych, a bardzo stare pod 

 tym względem przodują, jak np. czaszka z Neanderthal, czaszki z Engis, 

 Eguisheim, Gibraltarskie i t. d., a także i nasze z grobów i kurhanów bardzo 

 często nie ustępują czaszkom Australczyków i Nowo-Kaledończyków dzi- 

 siejszych. 



Patrząc z 'przodu (n o r m a f r o n t a 1 i s), widzimy oprócz mocno rozwi- 

 niętych łuków brwiowych, czoło niskie, dosyć proste, przytem wąskie, u góry 

 lekko ku tyłowi pochylone, z boków nieco spadziste: w pośrodku kości czołowej 

 wzgórkowate nieznaczne wzniesienie, ciągnące się od punktu ocznego (tak zwa- 

 nego w antropologii o p lrr i o n). niedochodzące do 2| ctm. do punktu ciemie- 

 niowego bregmy, t.j. do punktu, w którym szew strzałkowy (s u t u r a s a g i 1 1 a- 

 1 i s) spotyka się z poprzecznym szwem wieńcowym (s u tura coron ar i a) 

 czyli poprzecznym przednim. Jest to więc pozostałość po skostniałym szwie 

 średnioczołowym (s u t u r a m e d i o f r o n t a 1 i s s y n o s t o s a „en relief •). 

 Szczyt czaszki nieco wzniesiony, spadzisto ku bokom się nachyla, tak, że forma 

 czaszki jest jakby dachowata, a w tylnej częścikości ciemieniowej (o s b r e g m a- 

 t i s) dachowatość ta znika. 



Z tyłu (n o r m a o c c i p i t a 1 i s) czaszka ta przedstawia formę dzwono- 

 watą, a w szczycie nieco stożkowatą, boki jej prostopadle idą do dołu, dla braku 

 jednak podstawy ściśle pomiaru tego oznaczyć niemożna, lecz sądząc z całego 

 kształtu tej czaszki, możnaby ją uważać jako wysoką i zwężoną (h y p s i-s t e n o- 

 c e p h a l i s). Linije półkuliste i guz potyliczny zewnętrzny (i n i o n. p r o t u- 

 b er a n t i a o cci pi tali s e x t e r n a) są bardzo wysokie i idą w postaci 

 ostrych mocnych grzebieni. 



Z boku, (n o r m a 1 a t e r a 1 i s) łuki brwiowe mocno rozwinięte, przytem 

 spostrzegamy, że w czaszce tej niemal od samój tylnej połowy kości ciemieniowej 

 (os b r e gm a t i s) aż do górnej trzeciej części potylicy znajduje się spadzistość 

 plaska av tył idąca (fig. 4a) i przechodząca prawie bezpośrednio w mocno wygiętą 

 łuskę potyliczną. Przytem. przypatrzywszy się bliżej spostrzegamy w okolicy 

 skroniowej granicę tej okolicy bardzo wyraźnie oznaczoną przez dwie linije krzy- 

 we, zaczynające się, jak wiadomo, od wyrostka oczodołowego zewnętrznego 

 (apophysis orbitalis externa), które wznosząc się ku tyłowi nieco 

 od siebie oddalają się. Linije te w naszej czaszce są bardzo widoczne, a przy 

 apophysis orbitalis extema stanowią prawdziwy grzebień (c r i- 

 sta). To rozwinięcie grzebieni skroniowych wskazuje zdaje się na instynkt 

 żarłoczny tego indywiduum, a grzebień ten mocno zrośnięty spotykamy także 

 u niektórych niższych ras jak np. u Nowokaledończykó w. 



Ze szczegółów anatomicznych wspomnieć tu musimy o kilkunastu drobnych na- 

 roślach kostnych (exostoses), które w postaci płaskich brodawek 3— 4 mm. w śre- 

 dnicy mających, rozrzucone są głównie na kości czołowej i kilka na ciemieniowej. 



') T o p i n a r d. Antropologie 1879, str. 225. 



