- 411 - 



„Ja Wieikopolan, da dana, 

 Ja Wielkopolan, da Polan, 

 Nie będę ja czapki zdejmał, 

 Do pańskich kolan da kolan." 



Inna piosnka, odradzając młodzieńcowi różne panny, tak kończy: 



,, Tylko sobie wybierz 



Prawdziwa Polankę, 



Będziesz miał żoneczkę 



Prawdziwa kochankę." (Tamże, 208). 



Kapelusze „polańskie" (Tamże I, 68) oznaczają zapewne polskie, w przeci- 

 wieństwie do niemieckich. 



Zabytek zwany przez Bielowskiego Męczeństwem ś. Wojcieclia (początek 

 XI w.?) nazywa Polskę Polonia 16 ); Dytmar Pol enia "); brewe Bene- 

 dykta IX (około r. 1046) Polonia ,8 ); nadanie cesarza Henryka III (r. 1051) 

 Bolemia 1 9 ); roczniki Quedlimburskie Polonia 20 r, roczniki Hildesheim- 

 skie Po li a ni a, a w innem miejscu Bo ule na 2I ); Marcin Polonia 23 ); 

 kronika węgiersko-polska Polonia 23 ); Nestor wyraża nazwę. Polski przez 

 liczbę mnogą od Lacb (jak nasze Czecby, Niemcy, Włochy i t. d.): Lach y, np. 

 ,,vb Ljachy" (do Polski), ,,meżju Ljachy i Czechy'' (między Polską a Czechami), 

 „VB Ljasech" (w Polsce) i t. d. 24 ). 



II. Słoworody dawniejsze. 



Od Czego pochodzi i co właściwie znaczy Polak, Polska? Na to od bardzo 

 dawna różne dawano odpowiedzi. 



Najdawniejszą mnie znaną jest wzmianka kronikarza Gerwazego z Tilbu- 

 ry, kanclerza cesarza Ottona IV (pisał około r. 1211), brzmiąca jak następuje: 

 „Pomiędzy górami krainy Hunnów a oceanem położona Polska (Polonia), co 

 znaczy w ich (t. j. Polaków) języku niby c a m p a n i a (t. j. otwarta, bezleśna 

 płaszczyzna)" 25 ). Nasz Boguchwał (pisał około połowy XIII w.) tak nazwę 

 Polaków objaśnia: „. . . Lechici, których teraz Polakami od bieguna północnego 

 (a polo arctico) nazywają, albo też od grodu Polan, położonego na granicy Po- 

 morza..." 26 ). Długosz nazwę Polan tłumaczy łacińskim wyrazem „campestres" 

 t. j. mieszkańcy pól 27 ). Bielski tak rozprawia: ,, A to przeto, iż naród nasz. 

 zwłaszcza szlachecki, nie zwykł w mieściech, tylko na wsiach mieszkać, ani się 

 też w nich czasu potrzeby zawierać i nieprzyjacielowi bronić, tylko co polem, 

 a wstępnym bojem bitwę dawać... stądżeć nas niektórzy Polakami nazwane być 

 rozumieją, to jest, że to przodkowie nasi polem się bijali. Acz drudzy stad, że 

 to Polska zasiadła w równych polach. Więc drudzy od polowania, że się u nas 

 pospolicie ludzie szlacheccy myśliwstwem bawią. A drudzy od Lacha, przodka 

 naszego, który to królestwo założył, Polachiją pierwej, a potem Polską, łago- 

 dni ej szem przezwiskiem, mianowali: i przctoż nas Ruś Lachami, i Węgrowie 

 i Turcy mało nietakże zowią." 38 ) Kromer powiada: naród (ten) wielki. 

 Polacy... Polakami tak sami, tak od sąsiad, jako i od cudzoziemców, nazywają 



27 



