— 414 - 



,, osiadłych na opolach, hez lasu i sadu", dokoła Tłomacza, Horodenki, Obertyna 

 i Grwoźdźca nazywają tam P o 1 a ni k a m i i2 ). Powtóre, pierwotna nazwa P o- 

 lanie przeszła z czasem wPolacy, o tern nikt nie wątpi; trudno też wątpić, 

 że P o 1 a k oznacza mieszkańca p o 1 a; a że P o 1 a k — P o 1 a n i n, więc P o- 

 1 a n i n = mieszkaniec pola, ale nie polany, bo inaczej niełatwo imię 

 Polak zastąpiłoby P o 1 a n i n a. Po trzecie, przymiotnik polski pochodzi 

 od pole, to rzecz oczywista; gdyby P o 1 a n i n lub Polan pochodził od p o- 

 ] a n y, tobyśmy mieli raczej przymiotnik pol ans ki. 



Dodaję tu jeszcze parę uwag, popartych faktami, na które nie zwrócono 

 jeszcze uwagi. 



Formy ze: Poleni, Polenia, używane przez kronikarzy niemieckich, 

 zdają mi się nie mieć bezpośredniego związku ze starosłowiańskiem poleni in 

 bo historycznie język starosłowiański, jak wiadomo, jedno z narzeczy południowo 

 słowiańskich, nie grał i nie mógł grać żadnej roli w nadaniu Polakom przez 

 Niemców nazwiska; lingwistyczne zaś odtworzenie starosłowiańskiej formy zgoła 

 nie wyjaśnia faktu, dla czegoby kronikarze niemieccy pisali Poleni i. Po 

 polsku nie mogło być formy Poleni n, Polenie. Zkądże się więc e u Niem- 

 ców wzięło? Myślę, że przez Czechów i od Czechów. Czesi w wielu wyrazach 

 końcówkę -ianin zmieniają na -i e n i n, np. dvorenin (albo dvoran) 

 meśtenin (albo mestan), ylastenin it. d.; prawdopodobnie oni też prze- 

 mienili Polaniu na Polenin i jako bliżsi sąsiedzi Niemców udzielili im nazwy 

 przodków naszych w postaci P o 1 e n i i. 



Forma Poloni, Polonia dwojakiej przyczynie, sądzę, winna być 

 przypisana. Naprzód, co do o zamiast a, to to niechybnie powstało z zachód nio- 

 polskiego wymawiania d nakształt o, więc Polani n, Polan, czyli Poło- 

 nin, Polon; powtóre, co do skrócenia Poloni zamiast wł aściwie Polani- 

 n i, to przypuszczać należy iż Polacy i Czesi zamiast P o 1 a nin mówili Polan, 

 rcsp. Polan; bo i dziś u nas -a nin plącze się z -a n, np. Rosyjan obok 

 Rosyjanin, dominikan obok dominikanin, grubijan obok 

 g r u b i j a n i n, b i s u r m a n obok b i s u r m a n i n, a stale mówimy C y g a n^ 

 Hiszpan i t. d.; prócz tego mamy i dziś tę formę w prowincyjonalnem M a- 

 1 o p o 1 a n * 3 ); a u Czechów częściej się dziś spotyka -a n niż -enin: stale 

 k f e s i a n, Mora van, p o h a n i t. d., podobnież u Łużyczan Górnych : d o- 

 łan, boran, polan (mieszkaniec równiny), z e m j a n i t. d. 



IV. Polak od pola. 



Chociaż sam ten jeden dowód, iż przymiotnik p o 1 s ki pochodzi od pole 

 jak górski od góra, morski od morze, że więc i Polak nie inny 

 może mieć rodowód, dostatecznymby się zdawał do uzasadnienia powyższej ety- 

 mologii, podajemy tu parę innych jeszcze, zaczerpniętych z zasobu mniej zna- 

 nych faktów. 



Naj ważniej szem, zdaje mi się, jest okazanie, że wyraz polak poszedł od 

 pola zwyczajnym, często -napotykanym torem i nie jest żadnym wyjątkiem lub 



