— 415 — 



rzadką formą. Jakoż inni Słowianie mają podziśdzień tę postać ze znaczeniem 

 imienia pospolitego. Czesi mówią polak o mieszkańcu równin, a Serbowie 

 i Słowieńcy wyrazem poljak mianują stróża polnego. Zapomocą innych 

 przyrostków pobratymcy nasi od pole tworzą wyrazy równoważne we wzglę- 

 dzie slowotwornym z polak: Serbowie, obok p o 1 j a k, mają toż samo zna- 

 czący wyraz p o 1 j ar, niby p o 1 a r z; Słowieńców naddrawskicb w Styryi na- 

 zywają Poljanci, niby Polańcy; znamy już wyraz górno-łnżycki polan; 

 pewna część Bułgarów, zamieszkujących doliny nazywa się P o 1 c a m i **); wresz- 

 cie w opisie namiestnictwa czerniecbowskiego z r. 1786 czytamy, że na Ukrainie 

 „okolice stepowe w części leśnej nazywają się polanami, a mieszkańcy stepów 

 Polewikami" niby Polowikami 4 5 ). 



Wiele jest i u nas po części mało znanych nazw plemiennych, które przy- 

 toczyć tu należy jako formy równoległe do powyższych. Itak, Do lakami 

 nazywają mieszkańców dolin w Cieszyńskiem, jako przeciwieństwo do Górali * 6 ); 

 nazwę Równiaków dają sąsiedni górale mieszkańcom dolin sandeckich i in- 

 nych 47 ); Borowiakami nazywają lud osiadły w Kujawach borowych 

 a także mieszkańców powiatu konińskiego 4S ); Dolińcami zwą Huculi miesz- 

 kańców Kraśnego Łęku, około Żabiego 4 9 ); G o r z a n a m i nazywa rękopism 

 XVII wieku zapewne górali karpackich 50 ); Górniak a m i lub Górnika- 

 mi i zwie lud krakowski swoich zachodnich sąsiadów, zamieszkałych ku granicy 

 szląskiej st ). oraz jedno z plemion Spiżakó w 5 3 ); Kurpiów nad Pisną osiadłych 

 nazywają Nadrzeczanami 53 ); każdemu znane są nazwy : P o d g ó r z a n, 

 Podhalan, Podlasiaków, Podola n; Podlasian północnych w au- 

 gustowskiem nazywają Pusz czak a mi, a Kurpiów w głębi puszczy osia- 

 dłych, Puszczykami 54 ); Zagórzanie, Por ębianie siedzą nad Ra- 

 bą 55 ). Zdaje się. że i nazwisko rodowe Bułhak służyć może za parallelę do 

 P o 1 a k, bo zapewne skróceniem jest nazwy plemiennej Bułharyn, którą 

 również mamy w nazwisku rodowem. 



Od czego pole? Na to jedną godną uwagi dano dotychczas odpowiedź : 

 profesor Baudouin de Courtenay myśli, że wyraz ten pochodzić może od domnie- 

 manego pnia słowiańskiego, od któregoby pochodził i czasownik p e 1 j a t i, któ- 

 ry mógł oznaczać wieść, gnać (istnieje czasownik słowieński p e lj ati = pro- 

 wadzić); łaciń. pełło gonię. Pole do tego peljati takby się miało, jak 

 łoże do leżeć i oznaczałoby wygon, pastwisko; porównać jeszcze należy p o- 

 łonina, polana 5f> ). 



V. Polska. W Polszczę. 



Trudno wątpić, że wyraz P o 1 s k a jest przymiotnikiem rodzaju żeńskiego 

 od pole, wziętym rzeczownikowo i że przy nim domyśla się rzeczownik zie- 

 mia, kraina, lub inny podobny, tak jak przy innych przymiotnikach rzeczo- 

 wnikowych domyśla się wyrazów : żona (synowa, bratowa), wieś, wola lub 

 osada (Warszawa, Biała, Jabłonna) i t. p. 



Pierwotnie mieliśmy nawet w użyciu przymiotnik polski w znaczeniu 

 pospolitem polny, polowy; spotykamy go w Psałterzu floryjańskim i Biblii 



