— 416 - 



szaroszpatackiej. Inni Słowianie podobnież używali dawniej, lub dziś jeszcze 

 używają wyrazu polski w temże znaczeniu. Tak np. w staroczeskim Psał- 

 terzu wittemberskim czytamy: wsie zwierząt a polsk a=wszystkie zwie- 

 rzęta polne 57 ). I dziś po czesku p o ls k y znaczy 1) polny, wiejski, np. polna 

 ieficha - (roślina) i 2) polski. Po górnołużycku p ó 1 s k i takież dwojakie ma 

 znaczenie. Podobnież Słowieńcy wyrazem poljski oznaczają 1) polny i 2) 

 polski, a polski znaczy u nieb tylko polny, np. polski s a d = owoc polny 

 toż samo znaczy i polśćina, niby polszczyzna. Po serbsku poljski (z pc- 

 Avną różnicą w wymawianiu o) znaczy 1) polny, np. poljska metla (pewna 

 roślina) i 2| polski. Po starosłowiańsku p o 1 ł s k 'jb znaczy polny, wiejski; 

 p o 1 1> s k t. rataj, pokski ćl o v e k Ł == wieśniak; poltski kraj = 

 pole, równina. W Rosyi Woroneż i inne miasta sąsiednie zwano dawniej p o 1- 

 skiemi, t. j. stępo wemi 58 ), a i dziś jedno z miast gubernii włodzimierskiej nazy- 

 wa się Jurj evi.-Poli>skij. 



Zupełnie podobnej budowy, jak wyraz Polska, jest łacińska nazwa 

 Campania, którą starożytni Rzymianie oznaczali poludniowo-zackodnią 

 część półwyspu włoskiego, a która potem w średniowiecznej łacinie przybrała 

 znaczenie równiny wogóle; we Włoszech, Francyi i Hiszpanii nadawano imię 

 Kampanii różnym większym płaszczyznom; jedna z tych nazw przechowała 

 się dotychczas w imieniu prowincyi francuskiej Szampanii, a druga w na- 

 zwisku pustej Kampanii pod Rzymem (Campagna di Roma)- Wiemy już 

 że Gerwazy Tilburyjski wiedział o dosłownej odpowiedniości imion Polski 

 i Kampanii. 



Co to za deklinacyja jest : Polska, Polski, Polsce i t. d.? Jeżeli 

 Polska ma być przymiotnikiem, to dla czegóż się tak nie odmienia : P o 1- 

 s k a, P o 1 s k i e j i t. d ? Dla czego mówimy dziś w P o 1 s c e, ale nie w P o 1- 

 s k i ej? 



Dla tego, że język nasz posiadał niegdyś dwojaką deklinacyją przymiotni- 

 ków: rzeczowną (nieściągniętą) i zaimkową (ściągniętą). Mówiło się d o b r, 

 dobra, dobro i dobry, dobra, dobre; pierwsza postać w rodzaju 

 męzkim odmieniała się jak bóbr, d o b r a, dobru i t. d., av żeńskim jak 

 córa, dobry, dobrze i t. d. Przymiotnik Polska odmieniał się według 

 formy rzeczownej, więc jak laska, matka, laski, matki — Polski; lasce, 

 matce — Polsce, w lasce, matce — w P o 1 s c e i t. d.; na tej zasadzie mówiło 

 się dawniej : po wielice nocy, o duszy o grzesznie i t. p. 



Zresztą w języku piśmiennym Polska jedynym jest przykładem przy- 

 miotnika żeńskiego na -s k a, deklinowanego rzeczownikowo. Tylko w gwarze 

 ludu prusko- polskiego przechowały się postacie równolegle. Mówiąc o okoli- 

 cach używają tam nazw : Chełmieńsk a, Michałowska, Pomorska 

 drugi przypadek Cb clmi eński, Michałowski, P omorski, siódmy na 

 Chełmieńsce, na M i c h a ł o w s c e, na P o m o r s c e; poświadcza to 

 ks. Malinowski 59 ). Zresztą Warszawa, Wieruszowa, Nieszawa 

 inne przymiotniki tego rodzaju odmieniają się, jak Polska, rzeczownikowo. 

 Form,a w Polszczę wydaje mi się trudną do wyjaśnienia. Nie ulega 

 wątpliwości, iż jest nieorganiczną, t. j. nie posiada analogii w języku polskim 



