— 418 — 



VI. Polak i Polska w wyobrażeniu i gwarach luda. 



Ostatecznie tak zdaniem mojeni przedstawiają, się nazwy Polaków i Polski: 

 P o 1 a k = Dolak, Równiniak, przeciwieństwo do Górala, Paszczaka; gdy mie- 

 szkańcy nizin zwą. górskich swoich sąsiadów Góralami, ci ich mianują P o- 

 lanami, Polakami, a gdzieindziej Dohtkami, Dolińcami, Ró wirnikami, 

 Podoi akami i t. d. Mogli też i Puszczaki, Borowiaki tak samo przezywać mie- 

 szkańców hezleśnych równin, pól i dolin. Ziemią zaś Polską nazywano tę, 

 która nie hyla ani górską, ani paszczą. 



Dziś jeszcze Górale tatrzańscy tak dalece czują odwieczne, prawdziwie 

 ..geograficzne" znaczenie nazwy Polak, p o 1 s k i, że nie mogą się. zgodzić na 

 przezywanie siebie, Goralów, Polak a m i, t. j. mieszkańcami pól i równin. 

 K. D(elayaux) powiada, że płaszczyzny, rozciągające się od wschodu i północy 

 Żywieczczyzny „Góral mianuje Polską, a mieszkańców zowie Lachami" 6,; ). 

 Pan Lapczyński tak opowiada rozmowę z „gazdą - ' swoim w Szczawnicy: 



„Na równinach, powiada Góral, kosić nie umieją. Przyszedł tu raz Polak, 

 jednego dnia kosę na skałach złamał, na dragi dzień z nową kosą jak poszedł na 

 polanę i w dół spóźrzał, to o koszeniu zapomniał, tak się hal... 



Uderzyło mnie, że mój gazda powiedział: Polak przyszedł. 



— Alboż to wy tu nie Polacy, zapytałem. 



— E! co tu u nas za pola! Równego kawałka niema, góry i góry. 

 My Górale. 



Z odpowiedzi Macieja wychyliły się ku mnie prastare Nestorowskie czasy: 

 Polan, Drewlan, Łużyczan i Pomorzan." 67 J 



Za owych czasów zapewne i Szlązacy zwali się tylko Szlązakami, a może 

 i nigdy siebie Polakami nie nazywali, chociaż Czesi w średnich wiekach Szląsk 

 Polsko mianowali. Dopiero dziś w niezniemczonej części Szląska budzi się 

 uczucie łączności z rodzonemi braćmi; niedawno jeszcze Szlązak obrażał się, gdy 

 go kto Polakiem nazywał. Oto ciekawy wyjątek z dziennika p. Lucyjana Mali- 

 nowskiego, z czasów jego podróży dyjalektologicznej po Szląsku: 



„Siedzę ja w kancelaryi pana Kuny, zajęty wypisywaniem nazwisk chłop- 

 skich. Wtem wchodzi chłopek w ubiorze górniczym, widać prosto od roboty. 



— Niech będzie pochwalony... . 



— Na wieki, odpowie p. Kuna. A co to powiecie? 



— A ja przyszedłem na skargę, objaśnił przybyły. Oto ten, co to ma się 

 żenić z tą, wdową — tu wymienił nazwisko — przezywał mnie i wymyślał... 



— A jakże on Was przezywał? pyta Gerichtsschreiber. 



— A to przezywał mnie Polakiem, hyrtuniem, powiada, polska siarka, 

 mówi, że ja mam złodziejski adest, wyzywał mnie Polakiem. 



Tu nie mogłem wytrzymać. 



— Powiedźcie mi też, przerwałem, dla czego Was tak obraża nazwisko 

 Polaka? Słyszycie, że ja mówię tak samo jak Wy, popolsku, rozumiemy się 

 przecie; a jak mnie kto nazwie Polakiem, to się nie obrażam, bo jestem napraw- 

 dę Polak, tak jak i Wy, bo nasza mowa jednaka. 



