— 419 - 



Na takie dictum skarżący zmieszał się trochę. 



— . No, to niech ta, to już o Polaka mniejsza, ale za co on mi wyzywa, że 

 ja mam złodziejski adest... 



Złodziejskiego adestu nie mógł przebaczyć Po wyjściu gór- 

 nika, objaśnił mi p. Kuna, że sąd, według ustaw, nazwo ,, Polak", daną z inten- 

 cyją obrażenia, uznaje za obelgę. Że miano Polaka używa w tych okolicach tak 

 zlej opinii, ma to pochodzić stąd, że z pogranicznych wsi Królestwa chronią się 

 tu wszelkiego rodzaju włóczęgi, których władza chwyta najczęściej na gorącym 

 uczynku i z odpowiedniem świadectwem odstawia do granicy. Stąd termin 

 „złodziejski adest". Dlaczego chłopi szląscy, sąsiadujący żf Królestwem, wy- 

 rzekają się swych wsi^ółplemieńców zza kordonu i nie chcą z nimi mieć nic 

 wspólnego, zrozumie ten tylko, kto na miejscu przyjrzał się różnicy bytu je- 

 dnych i drugich. Piekary leżą nad samą granicą. O parę kroków leży wioska 

 Kamień. Rozwalone, obszarpane chaty, źle uprawne pola, nędzne twarze mie- 

 szkańców, wszystko to stanowi rażący kontrast z bogatemi osadami, z zamożno- 

 ścią i dobrobytem Górnoszlązaków." 68 ) 



Rzecz dziwna napozór, lecz w gruncie rzeczy dająca się historycznie wy- 

 tłumaczyć: w pieśniach, podaniach i przysłowiach ludu naszego, imię Polaka 

 i Polski prawie się nic spotyka 6sA ). Glównemi tego przyczynami było, jak są- 

 dzę, naprzód długie odmawianie ludowi wszelkich praw oby watclskicb, skutkiem 

 czego „Polakiem" był właściwie tylko szlachcic; a po wtóre głęboko zakorze- 

 niona średniowieczczyzna w nazywaniu prowincyj oddzielncmi ich imionami. 

 Wieśniak, a często i nie wieśniak, czuł się i nazywał Kujawiakiem, Krakowia- 

 kiem, Kurpiem, Sandomierzanincm, Łęczycaninem i t. d. Dziś zmiana w tym 

 względzie znaczna, z przyczyn oczywistych. Dziś nieraz Polakami nazywają 

 siebie tacy, którzy popolsku ledwie mówić umieją, lub nie mają w sobie ani 

 kropli krwi polskiej. Oto np. mieszkańcy Górczyna, pod Poznaniem, powiadają 

 o sobie, że są „twarde Polaki", choć zmięszani są z Niemcami, Ozecbami i Mo- 

 rawianami, i w znacznej części od nich poebodzą 69 j. A komuż z nas nie zda- 

 rzało się w różnych okolicach kraju i w różnych krajach Europy spotykać Po- 

 laków z przekonania, którzy wcale popolsku nie umieją... 



VII. Imię Polaków i Polski u cudzoziemców, w przysłowiach i t. d. 



Szczupłość zasobów wiejskiego księgozbioru mojego nie dozwala mi zebrać 

 więcej faktów, odnoszących się do wymienionego na tytule zadania 70 ). Chciał- 

 bym ułożyć, że tak jtowiem, encyklopcdyją nazwisk Polaków i Polski: podać je 

 we wszystkich językach; spisać wyrazy wszystkich języków, wzięte z tycb nazw 

 na określenie rozmaitych pojęć i rzeczy (tańców, ubiorów i t. d.); zgromadzić 

 przysłowia, ucinki, piosenki, dykteryjki i t. p. rzeczy, mające za przedmiot Po- 

 laków lub Polskę; skupić wszystkie nazwy ludzi i miejsc, pochodzące od imienia 

 narodu naszego i t. d. Lecz ograniczyć się muszę skromnym tylko przyczyn- 

 kiem i nadzieją, że szczęśliwsi odemnie dopełnią i przerobią rozpoczętą przeze- 

 mnie pracę. 



