— 420 - 



Oto niewielka wiązanka danych, które zapisałem, rozpatrując zbiory rze- 

 czy ludowych polskich. 



Wieśniacy różnych okolic nazywają pewien powolny taniec p o 1 s k i m, 

 inaczej p o 1 o n e j z e ni, chodzonym, wolnym, okrągłym, śpiącym, łażącym, ła- 

 żonym, do kola, do-przodka 7t ). Tańcem tym rozpoczynają zabawy : 



,, Rozpoczęli różne tany, 

 Naprzód polskiego." 7 ' 2 ) 



Oprócz znanych przysłów o Polaku (że mądry po szkodzie, że kupi co An- 

 glik wymyśli, że zly kiedy głodny i t. A.), notuję ze zbiorów p. Kolberga mało 

 znane ludowe: „Złapał Polak Tatarzyna, a Tatarzyn za lcb trzyma." 74 ) Pod- 

 czas wojen husyckich mawiano w Czecbach: „Co Polak, to pan, co Czech, to 

 hetman." 



A teraz przypatrzmy się nazwom cudzoziemskim i imionom pospolitym, 

 utworzonym z wyrazów Polak, Polska. 



Parę form czeskich już wymieniłem wyżej. Pola cek znaczy jeszcze 

 u Czechów, oprócz „małego Polaka" — polski grajcar (?), jak objaśnia słownik 

 czesko-niemiecki Szumawskiego, zapewne polski trzygroszniak. Czesi Pol- 

 skę nazywają tak jak i my, albo też P o 1 s k o, podobnież jak i Słowacy. 



Górni Łużyczanie wyrazem pólstwo oznaczają 1) polskość i 2) uprawę 

 pola. U Słowienców, oprócz form powyżej przytoczonych, znajdujemy jeszcze 

 wyraz p o 1 j a k i n ja, oznaczający 1) Polkę i 2) stróżkę polną. Serbską nazwę 

 Polaka podałem wyżej; Polka po serbsku nazywa się P o l j k i n j a 

 a P o 1 s k a — P o 1 j s k a. 



Podana wyżej forma litewska używa się w niektórych tylko okolicach Li- 

 twy; tam też Polaka nazywają P o 1 a k a s; gdzieindziej Polak nazywa się. 

 L e n k a s, Ł a n k a s (od Lęch), a Polska — Lenku, Ł a n k u żiamie 

 (Lęchów ziemia). 



P o łotewsku Polaka nazywają w niektórych okolicach, tak jak i Li- 

 twina, Lejszys, a Polskę — Lejszu zeme; gdzieindziej Polskę zwą 

 Pu ol u zeme, a Polaków — P u o 1 i 75 ). 



W średnich wiekach Francuzi nazywali Polskę Poulaine 7f> ), Po- 

 laków zaś — P o u 1 a i n s; jeszcze na początku bieżącego stulecia wielu Fran- 

 cuzów nazywało nas Polonois (wymawiając o i jak o a). 



Niemcy średniowieczni Polaków zwali die Polan, a Polskę — 

 Polan la n d t. albo też die Polenen, Polecken, Polenerland 77 ). 

 Ein Polak poniemiecku dziś oznacza 1) Polaka (lekceważąco) i 2) gatunek 

 konia. Nazwiska Pohl, P o h 1 e, Bo hien zdają się od naszej nazwy naro- 

 dowej pochodzić. 



Wiadomo, że we wszystkich prawie językach Europy znany taniec i pe- 

 wien ubiór nazywają się od imienia Polaków: Polonaiseit. d. Dziwnie 

 wygląda, że do nas nazwy tańca tego i ubrania wracają w formie cudzoziem- 

 skiej : p o 1 o n e z, u ludu polon ej z, polonezka. 



Węgrzy nazywają Polaka Lengyel (czytaj Lcndiel), Polskę — 

 Lengyclorszag albo Lengyelhon; lengyolfiirt u nich znaczy 

 kołtun, a lengyel ke ubiór (polonezka). Kronika tak zwana węgiersko- 

 polska (z XII w.?) tak mówi o Polakach: „Dziś jeszcze w języku węgierskim 



