— 439 — 



jakie mają wskazówki na zegarowych tarczach. Róża wiatrów może także być 

 na pułapie namalowana, a nie metalowa, ale w każdym razie musi być zory- 

 jentowana według stron świata. Nietylko też na pułapie, ale na każdej innej 

 ścianie można umieścią różę wiatrów; może też ona być nietylko płaską tarczą, 

 ale nawet mieć kształt bębenka, którego jedna z podstaw ma podzielony obwód 

 na osiem równych części. Cały przyrząd w krótkości tu opisany, zatem chorą- 

 giewka z różą wiatrów razem wzięta, stanowi loiatrowshaz (anemoshop). 



13. Ustawienie loiatroicshazu. Do pionowego ustawienia wrzeciona chorą- 

 giewki najlepiej użyć ciężarka na nitce zawieszonego. 



Ponieważ przy notowaniu kierunku wiatru dostateczną jest rzeczą uważać 

 tylko osiem głównych stron poziomu, a mianowicie: północną, północno-wschodnią, 

 wschodnią, południowo-wschodnią, południową, południowo-zachodnią, zachodnią 

 i północno-zachodnią, przeto i na obwodzie róży wiatrów należy poumieszczać 

 w równych odstępach osiem znaków, jakiemi zwykle są początkowe głoski nazw 

 pojedynczym wiatrom nadanych; a zatem: 



Pn albo z francuskiego E dla wiatru północnego; 



PnW ,, „ NE „ „ północno-wschodniego; 



W ,, ,, E ,, „ wschodniego; 



Pd W ,, SE ,, południowo-wschodniego; 



Pd „ S ,, ,, południowego; 



PdZ „ ,, SO „ ,, poludniowo-zachodniego; 



Z „ „ O „ „ zachodniego; 



PnZ ,, ,, NO ,, „ północno-zachodniego. 



W celu zoryjentowania róży wiatrów według stron świata, czyli nadania 

 jej na ścianie takiego położenia, żeby napisy na jej obwodzie odpowiadały w rze- 

 czy samej właściwym stronom poziomu, potrzeba w pogodne południe prawdziwe 

 uważać, gdzie pada cień od wrzeciona chorągiewki rzucony; następnie nakiero- 

 wać chorągiewkę ręką do położenia tego cienia i przytrzymać ją w tern położeniu 

 bez zmiany, a tymczasem obrócić samą tarczę róży tak, żeby punkt Pn, albo N 

 na niej umieszczony zeszedł się z końcem wskazówki. Tym sposobem otrzyma 

 się wytknięty kierunek północny i tarczę zoryjentowaną przytwierdza się stale 

 do ściany. Od czasu do czasu należy sprawdzić położenie tarczy, zajść bowiem 

 może w mechanizmie wiatrowskazu jaka przemiana, którą wypada poprawić. Dla 

 zmniejszenia tarcia pomiędzy metalowemi częściami wiatrowskazu, potrzeba cza- 

 sem nasmarować tłuszczem miejsce zetknięcia wrzeciona z jego podporą, oraz 

 tryby, jeżeli są dodane. 



Powyżej nadmieniliśmy, że ustawienie wiatrowskazu uskutecznia się w połu- 

 dnie prawdziwe; przez takowe bowiem rozumieć należy chwilę przejścia słońca 

 przez południk stacyi meteorologicznej, nie zaś to południe, jakie wskazują nasze 

 zegary, a które może w niektórych miesiącach różnić się przeszło o kwadrans od 

 południa prawdziwego. Chcąc wiedzieć kiedy następuje prawdziwe południe, 

 dosyć zwrócić uwagę nietylko na sani kierunek cienia, ale także na samą długość 

 jego, w chwili bowiem pomienionego południa, cień pionowego pręta chorągiew- 

 ki, albo jakiego innego przedmiotu, okaże się najkrótszym. 



