— 460 — 



11. Wieś i folwark Niwiska, m. 420, d. 42, z. mórg. 2600, gmina i parafija. 

 Kościół murowany pod wezwaniem N. M. Panny w r. 1787 przez Kazimierza 

 Ossolińskiego wzniesiony. Parafija ma 3100 mieszkańców. Folwark dobrze za- 

 gospodarowany należy do p. Julijana Kuszlla. 



12. W. i folwark Żuków, m. 344. d. 34, z. m. 1166. Dom mieszkalny w ła- 

 dnym parku, blisko brzegu Liwca. Majątek należał do Hołowiński cli, od któ- 

 rych nabył prof. Uniwersytetu Warszawskiego, p. Dydyński. 



13. W. Zaliwie-Piegawki, m. 126, d. 17. z. morg. 595. Znajduje się tu 

 duży młyn i most. 



14. W. Zaliwie-Spinki, m. 175, d. 17, z. morg. 547. 



15. W. i folw Wólka proszewska, gm. Wyszków, m. 162, d. 17, z. morg. 

 678. Folwark w dobrej ziemi, był własnością Oborskich, obecnie należy do 

 p. Wołkowskiego z Proszewa. 



16. W. Oszczerze, m. 172, d. 10. z. morg. 305. 



17. Folwark Ziomaki, m. 25. d. 4, z. morg. 894. Ziemia pszenna I-ej kl. 

 folwark należy do majątku Wyszkowa. 



13. W. i folw. Grodzisk, m. 173, d. 29, z. morg. 1482. Folwark należy do 

 Wyszkowa, dobrze zabudowany. Obok wsi, nad samym brzegiem Liwca znajdu- 

 je się grodzisko, około 5 m. przestrzeni obejmujące, zwane redutą szwedzką. 



19. W. Kyżki, gm. Jaczew, m. 21, d. 28. z. morg. 176. 



20. Liw osada. Jedno z celniejszycb miast w dawnej Polsce, stolica staro- 

 stwa i ziemi liwskiśj, dawna bardzo osada, założeniem sięga czasów przedhisto- 

 rycznych, za herb używa trzech A\'ież (Herb. Kyc. Pols. Bart. Paprockiego). Zie- 

 mię liwską przyłączył do Mazowsza ks. Ziemowit starszy około r. 1350 Bole- 

 sław ks. Mazowiecki, po spaleniu się miasta ponowił przywileje od przodków na- 

 dane w r. 1466 i założył nowe miasto, obdarzając je przywilejami. Toż samo 

 uczynili i następcy jego i ostatni Stanisław Jan w r. 1552. Po wygaśnięciu 

 książąt Mazowieckich, Liw przeszedł do korony. Zygmunt I i Zygmunt August 

 potwierdzili przywileje wiatach 1528. 1558 i 1562. Jak świadczy lustracyj a 

 starostwa liwskiego z roku 1 564, miasto Liw było ludne i dobrze zabudowane. 

 W końcu XVI wieku liczono tu około 800 domów. Lecz od tego czasu Liw za- 

 czął się chylić do upadku. Ody wreszcie Bogusław Kadziwiłł nadał w r. 1650 

 rozmaite przywileje o pół mili leżącemu na prawym brzegu Liwca Węgrowowi 

 miasto Liw zupełnie upadło. Dalszego spustoszenia dokonały wojny szwedzkie 

 w r. 1657 i 1703. Lustracyja w 1289 smutny stan miasta przedstawia. Obecnie 

 Avedług nowej regulacyi w r. 1866, miasto Liw zamienione na osadę ma m. 1159, 

 d. 128, z. m. 2919. 



Z trzech kościołów dawniej istniejących, pozostał jeden na dawnem przed- 

 mieściu, pod wezwaniem Ś-go Leonarda, z drzewa postawiony przez Józefa 

 Karczewskiego w r. 1760. Parafija ma mieszkańców 2450. Dawne starostwo 

 liwskie zostało sprzedane na części. Bruki i cegły po polach i ogrodach znajdu- 

 jące się, świadczą o dawnej rozległości tego miasta. 



Nad brzegiem Liwca wśród bagien wznosi się pagórek ręką ludzką usypa- 

 ny, a na nim ruiny starożytnego zamku liwskiego. Pozostała z obszernego zam- 

 czyska wysoka baszta i ściana gruba na 3 łokcie od strony północnej. Mieszkań- 



