Anhang: Kabesaran und Tjakalele 



Literatur über den Kabesaran, wobei die Stellen, an denen Helme erwähnt werden, und die 

 Örtlichkeiten, für die Helme bezeugt sind, mit einem Sternchen versehen werden sollen. 



Über den Kabesaran im Allgemeinen handeln: J. Olivier „Beizen in den Molukschen Archipel" 

 II, 6f. 1837 (s. auch u. sub Komolombai) ; A. F. van Spreeuwenberg: TNI. VII 4, 313 1845; ? * P. Bleeker 

 „Keis door de Minahassa" I, 36f. 1856; C. G. C. Reinwardt „Reis in den Ind. Arch. 1821" S. 544f. 1858; 

 P. van der Grab „Mol. Eilanden" S. 332 1862; J. G. F. Riedel: TTLV. XVIII, 501 1872; A.B.Meyer 

 „Album von Celebes-Typen" S. 5 1889; * H. J. Tendeloo iu den oben S. 33 sub Nr. 2 ' citierten Aus- 

 führungen; N. Graafland „De Minahassa"' 2 I, 133ff. 1898; * J. Louwerier: Med. Ned. Zend.-g'en. XLHI, 

 109 f. 1899. Ausserdem giebt es eine Reihe von Kabesaranschilderungeu für bestimmte Localitäten. Im 

 Folgenden sollen solche, alphabetisch nach den Ortlichkeiten geordnet, aufgezählt werden. Amurang: Rein- 

 wardt a. a. 0. S. 580. „Te Amoeraug werden wij naar gewoonte ontvangen, door een dubbele rij van me.t 

 Schilden en houten sabels versierde ingezetenen, die wapenoefeningen uitvoerden en door de gewapende schutterij, 

 bestaande uit tien man." Kakas: Olivier a. a. 0. S. 23 u. 24. Kakaskasan: Reinwardt a.a.O. S. 550. 

 „Ook waren wij bij onzen intogt in het dorp wederom op de gewone wijze door een groot aantal man- 

 schappen ontvangen, die met spies en schild gewapend de reeds vermeelde wapenoefeningen verrigten." 

 Hier fand übrigens zu Ehren der Gäste ausserdem abends noch Rundtanz mit Wechselgesang statt, wie er 

 bei guter Reisernte getanzt zu werden pflegt (vgl. darüber auch 1. c. S. 601). Komolombai (Kumelembuai): 

 J. Olivier „Reizen in den Molukschen Archipel" II, 6f. 1837. „De troep Alfoeren, die ons bij onze nade- 

 ring te gemoet kwamen, waren gewapend met houten sabels en salawakoo's of langwerjnge Schilden, en 

 versierd met gouden en ivoren armbanden, roode doeken, pluimen en een' langen tjidako van .roode stof. 

 Op het bevel van hun opperhoofd maakten zij eene menigte zeer vlugge krijgsbewegingen, met eene juistheid, 

 welke men bij beter geoefende en geregelde Soldaten naauwelijks zoude aantreffen. Na en dan nemen zij 

 schilderachtige, athletische houdingen aan, vooral wanneer zij den aanval voorstellen. Bij het opheffen van 

 het zwaard geeft ieder Alfoer een' luiden schreeuw, hetwelk in Europeaansche ooren juist niet zeer aan- 

 genaam klinkt, maar dit is het eenige dat in liunne krijgsbewegingen het kenmerk van woestheid draagt. 

 Wanneer deze soort van spiegelgevecht een eiude neemt, leggen zij Imune zwaarden kruisselings over de 

 Schilden, en maken zieh tot den krijgsdans gereed. Ieder legt den arm gestrekt op den schouder van 

 zijnen voorganger, en op deze wijze doen zij eerst een' statigen optogt, waarna zij met twee of drie paren 

 verscheiden dansende groepen vormen. Eene van hunne dansen heeft veel overeenkomst met de fransche 

 carres of quadrilles." Lotta (südlich von Manado, Hauptort des Districtes Kakaskasan): Reinwardt 

 a. a. O. S. 547. „Het hoofd van het district en de negorijhoofden kwamen ons op eenigen afstand te ge- 

 moet, vergezeld van een' grooten troep menschen, die met spies en schild gewapend en tamelijk wel met 

 kleederen en doeken omhangen, onder het uitoefenen van allerlei operatien en schermen ons inhaalden eu 

 hiermede nog een tijdlang vöör het huis van het Hoofd van Lota voortgingen. Het was waarlijk de moeite 

 waard deze kloeke menschen, hunne schoone gestalte en de regelmatigheid huuuer operatien die zij op 

 kommando van den burgerkaptein verrigtten, na te gaan." Rcmboken: Reinwardt a. a. 0. S. 564. „De 

 plegtigheden ter onzer ontvangst waren wederom als naar gewoonte. Een groot aantal manschappen, op 

 zeer bonte wijze uitgedost, doch op de onschuldigste wijze met houten messen gewapend, verrigtte de 

 gewone ligehaamsoefeningen." Sonder: Graafland „De Minahassa" 2 I, 134fg. 1898. *Tonäano: *Rein- 

 wardt a. a. 0. S. 560; vgl. S. 35 Nr. 8. 



Der Kabesaran der Minahassa ist zunächst eine Corporation, eine Ehrenwache, ursprünglich 

 wohl die Ehrenwache von Oberhäuptern (vgl. darüber das Schreiben aus dem Munde des Minahassaers 

 Wawo Runtu), später auch eine Art Bürgerwehr einzelner Gemeinden, „welche bei festlichen Gelegen- 

 heiten in altem Kostüm des Landes und mit Schild und Schwert oder Lanze gewappnet aufzieht und 

 Nationaltänze vorführt" (vgl. P. Bleeker „Reis door de Minahassa" I, 36 1856 und A. B.Meyer „Album 

 von Celebes-Typen" S. 5 1889). Daher wird das Wort auch im Sinne des „Tanzes" selbst gebraucht; s. unten. 



83 



11* 



