LXXVI 



(Hubrecht), een langs de peripherie van de kiemschijf gelegen zóne. 



De vorming van het kopmesoblast heeft bij Manis opmerkelijk laat 

 plaats. In de twee ter beschikking staande primitiefstreep-stadia is de 

 prochordale plaat wel aanwezig, doch het kopmesoblast vormt zich 

 nog niet. Een zeer sterke ontwikkeling werd in een embryo met 4 a 

 5 paar somiten gevonden. In het jongste der beide primitiefstreep- 

 stadia, waarin de vorming van het mesoblast uit de zijden van den 

 ,,Kopffortsatz" nog niet begonnen is, heeft de vorming van het periphere 

 mesoblast reeds een aanvang genomen. In een embryo met 8 a 9 paar 

 somiten en in oudere embryonen bevindt zich tusschen epi- en hypo- 

 blast een dikke laag mesoblastcellen, waarvan de componenten niet 

 meer afzonderlijk te onderscheiden zijn. Door de primitiefstreep wordt 

 steeds nieuw mesoblast gevormd. 



De eerste aanleg van de chorda dorsalis is te vinden in den z. g. 

 ,,Kopfrortsatz". In het jongste primitiefstreep-stadium ligt deze vrij 

 tusschen epiblast en hypoblast. Dit laatste strekt zich nog als een overal 

 ongeveer even dikke laag onder de geheele kiemschijf uit. In het iets 

 oudere stadium is het hypoblast onder den ,,Kopflbrtsatz" een zeer 

 dunne laag, met weinig platte kernen geworden. Daarna volgt het z.g. 

 inschakelingsproces van den ,,Kopffor-tsatz" (chorda-aanleg) in het hypo- 

 blast. De inschakeling van den ,,Kop(fortsatz" heeft, nadat de craniale 

 punt van dit orgaan zich verbonden heeft met de prochordale plaat, 

 plaats van voren naar achteren. 



Bij verschillende zoogdieren is in het oorspronkelijk gedeelte van 

 den ,,Kopffortsatz" een kanaal gevonden. Dit kanaal van Lieberkühn 

 heeft spr. in de beide primitiefstreep-stadia van Manis niet waargenomen. 



In oudere embryonen verlengt zich de ,,Kopffortsatz" ten koste van 

 de primitiefstreep en in dit gedeelte van den ,,Kopffortsatz" worden 

 bij Mayiis vele achter elkander gelegen lengtekanalen aangetroflen. In 

 enkele gevallen openen zij naar voren in de holte door het hypoblast 

 omsloten. De diameter van deze kanalen bedraagt maximaal 24 /ot; 

 soms is het kanaal virtueel d. i. de celelementen zijn radiair gerang- 

 schikt om een middelpunt, dan weer vindt men twee lumina naast 

 elkaar, weke evenzeer over een reeks van doorsneden vervolgbaar zijn. 



Het inschakelingsproces zelf moet men zich als volgt voorstellen. 

 De celelementen van den chorda-aanleg groepeeren zich radiair, in 

 het midden ontstaan een of, in enkele gevallen, twee lumina, en ver- 

 volgens scheurt het weefsel (,,Kopffortsatz" èn hypoblast), datventraal 

 van een lumen gelegen is. De cylindervormige chorda-aanleg breidt 

 zich tot een vlakke plaat uit; het hypoblast wordt door de zijden van 

 deze chordaplaat lateraal waarts weggeduwd : de chordaplaat neemt dus 

 eenigen tijd een deel van het dak van de toekomstige darm holte in. 

 De inschakeling heeft van voren naar achteren plaats: in een dezelfde 

 embryo kunnen allerlei stadia van geheel ingeschakelde chordaplaat 

 (de zijden van de chordaplaat gaan dan continue over in het hypoblast) 

 tot nog niet ingeschakelde chorda-aanleg gevonden worden. In een 

 embryo met 13 paar somiten is de inschakeling nog in vollen gang, 

 in iets oudere embryonen zien w^e het eerste begin van uitschakeling 

 van de chordaplaat uit het hypoblast: dit sluit zich wederom onder 

 de chordaplaat, waardoor de eigenlijke chorda dorsalis gevormd wordt. 

 De ingeschakelde chordaplaat is vooraan dun en zeer breed, naar ach- 

 teren toe wordt hij hooger en minder breed. De chorda-aanleg bevat 

 in zulke jonge embryonen (tot 13 somiten-stadia) op alle doorsneden 



