Flora. Caucast. 



31 



Helleborus caucasicus. 



Tantum in Transcaiicasiae fruticetis umbrosis et sylvis, ad pedem promontoriorum 

 et in his nullibi ultra 600 hex., orientem versus vix ultra Cachetiam, primo vere florens et 

 diu cum aliis speciebus confusus. Güldenstädt (in mss. п. 318 pro H. foetido) indicavit pro 

 Cachetia et Carduelia frequentiorem quam pro Ossetia (transcaucasica) ; in promontoriis 

 septemtrionalibus nullibi vidit ; ad fl. Alasan circa rivuli Ilto ostium , ad Ksani circa Achal- 

 gori et alibi; umbrosa fageta et carpineta amat; serius (Reise I, 421 et mss.) planta alaso- 

 niensis pro H. viridi corrigitur; florentem vidit 17, 18 Martio 1772 in sylva pr, Pschaweli 

 et Laliskur, 20 Mart. pr. Thelawi, 3 April pr. Achmeti. Aperte idem est H. viridis M. 

 Bieb. 1808 n. 1096 e sylvis circa Ananur et Duschet!, nec non ad ostium Araguae et Cyri 

 pr. Mzchet!; monet, flores esse virides, purpureo-tinctos et folia glabra; in herb, ejus adest 

 cum fl. et fr. Ledebour (in Fl. Ross.) hunc pro H. orientali Lamarck correxit, fide iconis Des- 

 fontainesii 1808 editae (Choix pl. Tournef. tab. 45, quae folia radicalia 2 ostendit!) et valde 

 laudatae, sed pubescentiam ad faciem supinam foliorum plane non respexit, nulla enim Hel- 

 lebori species in Caucaso reperta nisi foliis subtus glaberrimis. Praeterea errore quodara 

 niger L. admittitur, e montibus demissis Suramensibus , a D, Eichwald 1 Majo obser- 

 vatus. H. viridis L. Jacq. Aust. 1774 tab. 106 a H. caucasicis omnibus diversus dicitur 

 foliis hyeme marcescentibus ; revera caules florigeri ante folia radicalia adparent, tamen 

 tempore florendi (Martio v. Aprili) subinde restant folia radicalia annotina, ut jam Koch 

 (Deutsch. Flora IV, 196) monuit; pubescentia H. viridis Semper parca et brevis, interdum 

 omnino deficiens, in H. caucasicis contra ad costam foliorum novellorum quandoque minu- 

 tissima reperitur; differentiam meliorem video in forma segmentorum folii : H. caucasici 

 Semper late ellipticorum, nec lanceolatorum H. viridis, qua in re prior mngis cum H. orien- 

 tali convenit, cujus flores post anthesin saepe livore roseo-suflfusi describuntur et quasi va- 

 rietatem ejus glaberrimam refert, sive H. caucasicum A. Braun 1853 et C. Koch 1858 

 cum synn. M. Bieb. et Ledeb. «flore viridi, purpureo tincto». Ex europaeis proxime affinis 

 est H. odorus Rchb. flg. 4721 propter formam foliorum et flores sordide albos, sed Rochel 

 et Koch flores virides poscunt; pubescentia foliorum notabilis, ex'observ. Kochii singulari 

 (Fl. D. IV, 197) omnino evanescit in planta e seminibus educata, desumtis e spontanea hir- 

 sutifolia. Specimina viva florentia tantum e 3 locis examinavi : 1. in sylva ad Martkobi 

 monasterium pr. Tiflis, alt. 550 hex. 15 Aprili fere omnino deflorata, delapsis staminibus, 

 grandiflora, tepalis 12 — 14 lin. viridibus interdum extus rubro-maculatis vel striatis; haec 

 forma magis quam sequentes convenit typico H. caucasico. 2. Ad dextram Cyri adversus 

 urbem Gori, ad margines sylvae specc. sterilia initio Novembri efFodi et Tiflisi colui; 3 Martii 

 flores primos dederunt fere albos parum viridulos, durante anthesi color albus sensim sen- 

 simque evanuit et post hebdomadem viridis et livido-viridis evasit, delapsis jam staminibus; 

 an igitur eadem ac prima forma? tepala saltem minora 9 — 11 lin., in eodem loco aderant 

 quaedam folia profundius et duplicato-serrata. 3. In sylva grandaeva Adshamet pr. Kutais 



