De aherratione et parallaxi stellae polaris. 



325 



trorum et objectivi et ocularis situ, qui stellarum ipsarum imag^ines praebet distinctas. 

 Lens hoc modo interposita in columna lapidea stabilem habet situm. Punctum meri- 

 dianum et centrum lentis interpositae lineam definiunt, quam lineam vel axcm si gui 

 opticum appeliare juvat, cujusque directio constans est, morlo situs qniim puncti tum 

 lentis immutabilis sit. Inutile est admonere, hac in re maximam, quantum fiori potest, 

 curam adhibitam esse, ne alii, quam quae de industria fiât, mutntioni locus sit. Praeterea 

 autem, si distantiam magnam respicis, parva mutatio, si qua est, vim habet perexiguam, 

 quum de valore ejusdem angulari agitur. 



c) Jam, ut propositum assequamur, facile patet, nihil aliud restare, nisi ut angulum, 

 quem axes tubi et signi optici iuter se faciunt^ sive, quod idem est, distantiam angularem 

 inter filum tubi médium et imaginem puncti moridiani, in foco tubi generatam, metiri 

 possimus. Quem ad fincm micrometrum filare commode atlhiberi potest, ut etiam nuper- 

 rime in spécula Helsingforsiensi auctoritate ill. Struve factum est. Alia vero est via, 

 forsan non aeque commoda, sine dubio autem non minus certa, qua idem attingi potest; 

 quae quidem via pro instrumento Pulcovensi inita est, Quod si lens interposita motum 

 aliquem lateralem in utramque partem accipere potest, et scala divisa, metiendo inser- 

 viens, adest, cujus ope indicatur, quantus motus lenti tributus sit; quod si porro lineam 

 constantem, quam punctum meridianum et centrum lentis, in certa quadam bujus posilione 

 média, definiunt, lineam signi mediam, et imaginem puncti pro hac positione in foco 

 tubi generatam signum médium; iudicationem denique scalae huic ipsi positioni res- 

 pondentem scalam mediam brevi modo appellamus : facile intelligitur , dilTercntiam inter 

 scalam mediam et numerum indicatum, quum per motum lentis filum tubi médium ima- 

 ginem signi secat, nihil aliud esse, nisi valorem anguli, quem axis tubi opticus cum linea 

 signi média faciat^ sive, ut vulgo brevi modo dicitur, deviationem tubi a signo medio. 



Denique, si angulus, quem linea signi média cum directione mcridiani facit, observa- 

 tionibus stellae cujusdam circumpolaris determinata est, quae dcterminatio semel facta 

 tamdiu valet, quam directio illius lineae constans manet, facili negotio Azimuthum tubi quo- 

 libet tempore inveniri potest. 



Haec fere constructio est apparatus, idonei, ni fallor, qui observationibus, tubo cul- 

 minatorio Pulcovensi factis, fidem haud levem comparet. Restât ut moneam, duos esse 

 simiies apparatus, unum ad septentrionem, alterum ad meridiem, ambos a vcrtice fere 90" 

 distantes, scilicet signum boréale 91° kk' , signum australe 91" 2 . Ex duobus signis ita 

 dispositis id exoritur emolumentum, ut instrumenti deviatio azimuthalis, inspectione sig- 

 norum determinata, ex errore tubi, qui dicitur, collimationis nullo modo pondeat, codem- 

 que modo dcterminatio erroris collimationis, ope signorum et per transpositioncm instru- 

 menti facta, ab omni mutatione, quam per ipsam transpositionem situs instrumenti su- 

 beat, prorsus immunis évadât. Monentes igitur, numéros scalae immobilis australis ab 

 occidente ad orientera, numéros vero scalae borealis ab oriente ad occidentem crescere, 

 designemus jam: 



