64 Mufaei Kircheriani 



idem cultus fequenti infcriptione , quam Spo- 

 nius fe^l. i . artic. i . indicat in bafi , in qua eft 

 imagoSolis feu Apollinis hs:c vcrba habentei 

 SOLI SANCTISSIMO SACRUM T. CLAU- 

 DIUS FELIX & CLAUDIA&c.non tamen 

 femper hac voce incorrupra morum intcgritas 

 fignificabatur , fcd virtutis alicujus ad mores 

 non fpedantis excellentia . Fuit enim Romic 

 infcriptio apud fculptorem .(^dium Barberina- 

 rum de aquis albulis , quam Sponius etiam re- 

 fcrt, fed. 5. his verbis exprelfa . 

 AQVIS ALBVLIS SANCTISSIMIS VLPIA 



ATHENAS CLAVD. AVG 



LIS UXOR LIBENS . 

 Quam fantflitatem procul dubio ab utilitatc ea- 

 rum affirmatam effe exiftimat Sponius adducens 

 Strabonem de his aquis fic dilTerentcm. Albu- 

 1(6 etiam profluunt aqua frigidd ^ qud ex pluri- 

 hus fontihus delapf<e 'variis morbis remedtum prd- 

 hent pot<& , aut in balneo ufurpatx, 



Ex his omnibus patet dupliccm claffem Signo- 

 rum , qusE vota vulgo dicuntur , apud Antiquos 

 fuiffe , ut docet Kircherus tom. 2. Oedypi p. 2. 

 png. 445. ideft majora , & minora . Minora_» 

 quidem portatilia coJlo, pedore, manibus ad 

 malorum avvcruncationem, majora vero immo- 

 biliter pofita in pubHcis /ocis Vibium, T^em- 

 plorum 5 Coemetcriorum , Camporum &c. ad 

 hofnum, & contrariorum Deorum infultus ar- 

 cendos acque etiam poft vota concepta , iifdem 

 locis pofita . Et etiam noftra astate vidiinus co- 

 lumnas,& piramydes eredas ad facras imagines 

 fuftinendas , quas ex xxq fcu lapide Pietas Prin- 

 cipum , & Populorum in pubhcis locis in gra- 

 tiarum a(5tionem magnis expenfis dicavit . Ste- 

 terat procul dubio Silvani fignum noftrie bafi 

 impofitum , ut indicat infcriptio , At inter Ru- 

 dera,ubi illa latebat,rcpertum non eft. Illudtale 

 fuiffe autumo qualem ex antiquis Scriptoribus 

 noftcr P. Francifcus Pomey defcripfit in Pan- 

 thco mythico pag. 2 10. Senem cruribus capri- 

 nis humana facie , ftatura pufiilum , porredia-^ 

 manu cupreftum tenentem • fic didlum a Sylvis , 

 quibus p^jefidere c£eca fuperftitio fuadebat An- 

 tiquis . Cupreftum ille tenebat, eo quod Cypa- 

 riftura puerum ab eo fummoperc diledum ,poft 

 ejus mortem in hanc arborem mutaverit in fola- 

 men moeroris , quare illum compellat Virgilius 

 I . Georg. 



Et teneram d radice ferens Sylvane Qupreffum , 

 Quareautem potiusSignum dicatur, quam Si- 

 mulacrum aut ftatuapofita fuifte Sylvani, ratio- 

 nem deducoex documentis Antonii Auguftini 

 viri eruditiffimi , quiin Dialogo decimo qus* 

 rcns 5 an Signum, & Statua differant , refpondit: 

 Signum Diis magis convenire, ut in quadam 

 ^piftola Ciceronis apparet, ubidixit: Martis 



vero fignum-, quo mihi pacis auEiori &c. & alibi : 

 Signum Libertatis , & Signum Concordite , qu.^ 

 pro Diis tum colebatur , 



TABULA VULCANO SACRA. 



ALiam tabellam votivam cx albo marmorc 

 duobus palmis latara , & totidem longam 

 hic oftcndo, cumcuriofa infcriptione fcilicet : 



VOLCANO QVIETO AVGVSTO 

 ET STATi^ MATRl AVGVST.^ 

 S A C R V M 

 P.PINARIVS THIASVS ET 

 M. RABVLIVS BIRVLIVS 

 MAG.VIC. ARMILVSTRI ANNOV. 



Altare feu Aram , vel tabellam tantum votivara 

 in honorem Vulcani , &Stataj Dea; fuifte obla- 

 tam a P. Pinario , & M. Rabulio infcriptio do- 

 cct. At quid in votis habuerint, nonexprimi-r 

 tur . IUud tamen deduci pofte autumo ex ulti- 

 rais verbis, quibus indicatur fuifle fadam obla- 

 tionem anno quinto Armiluftri , quod ut clarius 

 pateat Verba ipfc. funt explicanda . 



Et primo notandum eft ex V.irrone lib.4. de 

 lingua latina Armilufirium , feu ArmilufirunL^ 

 Feftum fui(fe, in quo Romaniarmati Sacrafacie- 

 bant , & dum facrificarent, tubis canebant.mo- 

 net tamen Nardinus lib. 7. cap. 8. difcrimcn eftc 

 inter Armiluflrium ^ & Armilufirum, Armilu- 

 ftrium enim Feftum quideraerat , ( fcribentc 

 Paulo Diacono in Fefti epitomc ) quo res di- 

 vinas armati faciebant , & dum facrificarent tu- 

 bis canebant i Armiluftrum vero locus ille dice- 

 batur,in quo per.igebatar Feftum . quare idem 

 Varro addidit , nifilocus potiusdiBus fit ablu- 

 dendo 3 quod ludentes ancilihus armati ciycuibant. 

 HujufmodiFeftum cclcbratum fuifte finguhs an- 

 nis die 19. Odobris ,in veteri Calendariolegi- 

 tur his verbis : ARM. N.P. ideft ArmilufiriunL^ 

 nefaflu primo , & in honorem T^iti Tatii, Dio- 

 nyfius docet in fecundo , fcribens : Civitas ex- 

 pen^s publicis anno quolibet illi parentat ( ideft 

 2"//o)cujus fepulchrii railites armati circumeunt. 



Aliud infuper Armiluftriura finguUs quin- 

 quenniis celebratum apud Giraldura Syntag, 

 Deor. iy. his verbis defcribitar . Milites lauro 

 coronati rem divinam ita peragebant y SuenL^^ 

 Ovem , Taurum , qui puri effent ter circum Aciejt 

 infiruEias ^pracedente pompa-, ducebant , Marti- 

 que Deo immolabant . De quo etiam Livius fic 

 habuitlib. 2. Omnes Centuria ^ & Equites ir^jt 

 campum martium convocati , Sve , Ove , Tauro 

 cafis^ immolarunt-i quod lufirum efi di&umt atque 

 tale facrifaii y genus SVOVETAVRILIA di- 

 xerunt . 



Hunc luftrandi morem Servium Rcgcm pri- 



miim 



