Clafsis Secunda . 6y 



mum inftituifTe ferunt , & ArmiUiftrium nuncu- 

 paflfe i alii tamen a Numa tradunt ortum habuif 

 fe . Luftrum autem di^^um fuilfe five Armilu- 

 ftrium ex eo quod fic in Sacrificiis purgatio fie- 

 ret fingulis quinquenniis > ut docet Varro lib.4, 

 de lingua latina. 



T^ertium denique Armiluftrii genus Anto- 

 nius Auguftinus refert in fuo de Antiquit. Dia- 

 logo decimo, ubi docet. Armiluftrium a Luftro 

 derivatum . Luftra autem RomcC fuiffe cum Re- 

 ges primiim civium romanorum dele^itum cen- 

 fumquc faccre foiebant ; fciiicet cum eorum fa- 

 cultates, iEtatesj ftatum, & quis cujuselfet curia:, 

 vcltribusj cujus Coloniae aut municipii , quod 

 officium ) collegium , Sacerdotiumque gererent, 

 quotlibcrieflent , cujus statis , quo cenfu , dc- 

 fcriberent . Ad hxc civitatis bona apud Quae- 

 ftores explorabant , cui rei Magiftratus invcn- 

 tus Cenfores bini , qui quinto quoque anno 

 Luftrum conderent , hoc eft Cenfum agerent , 

 Vniverforum . 



Sicut autem in Luftro omnes domus , familia? 

 atquccives, eorumqucbona luftrabantur, fcu 

 rccenfebantur ,itapancer erat Armiluftrium, in 

 quo miiites luftrabantur , & arma . De tali mu- 

 nere Cenforum fufe Roiinus egit antiq. Roman. 

 lib. 7, cap. 10. ex quo aiiqua hic fubjicimus . 

 Cenfores di(^i illi funt, quod adeorum cenfu- 

 ram ideft arbitrium cenferetur populus . Fuit 

 hic unus de Magijiratibus majoribus , Roma- 

 fia reipublic<& propter difciplin<£ cujhdiam , cujus 

 fevera cura Cenforibus inter coetera /ine provoca- 

 tione commijfa fuit admodum falutaris . Ipforum 

 officium erat , quod prater Livium , Plutarchum , 

 Valerium , & aiios Cicero lib.^. de legibus paucis 

 kis verbis plene defcribit . Cenfores , inquit , po~ 

 puli civitates ^fohoies familias pecuniafque cen- 

 fento . Vrbis templa , vias , aquas , ararium.i , 

 vcfligalia tuentor ^popultque partes in Tribus di~ 

 Jinbunto , & in decurias^ Civitates-, Ordines par~. 

 tiunto , Equitum peditumque prolem defcribunto > 

 c<elibes effe prohihunto , mores populi regunto-, Pro- 

 brum in fenatu ne relinquunto , bini funto . 



His praenotatis facile deducitur Pinarium , & 

 Rabulium binos Ccnfores populifuifte, aqui- 

 bus preccs, & Vota fuiifent oblata, non quidem 

 in Feftis Armiluftrii fingulis annis , vel quin- 

 quenniis a railitibus celebratis , fed Armiluftrii 

 tcmpore 5 quo Arma railitefque recenfebantur ; 

 opus enim crat arduitatc plenum ^invidiaeque 

 & infidiis obnoxium , ut confideranti patcbit . 

 Quadecaufa, referenre Auguftino dial. 2. ad 

 illud exercendum Viri Primarii , 6c Confules 

 tligcbantur in Vrbe : & hi purpurea vefte in- 

 duti incedebant , atque eos duobus littoribus 

 «ti poffe ( referente Dione ) Auguftus decrc- 

 ?it . 



Anno igitur Armiiuftrii quinto , quo illud 

 celebrabatur , prcces fuas Vulcano obtulc- 

 runt Cenfores ifti , & quidem ^uinto . Scilicetj 

 ut ipfis eo tempore faveret , non ignem exci- 

 tando 5 nec cxtruendo arma i quorum fabricam 

 Vulcano , & Cyclopibus Virgilius cum Home- 

 ro , coeterifquc poetis tribuit fcribens : 



— " Igftipotens ccelo defcendit ab alto. 



Verrum exercebant vafto Cyclopes in antro 



Brontefque Steropefque , nudus memhrA-* 

 Pyracmon , 



Una cum Vulcano STATi^^ etiam matri preccs 

 fuas effuderunt , nam ejus Dea: cultum , ausflorc 

 Fefto , apud Gyrald. Syntag. pr. in fuos quique 

 vicos retulerunt , coliuflrante populo^ lapides non 

 confumi igne , qui plurimus jjehat inforo , tn quo 

 ejus Dece/imulacrum antiquitus colebatur . Cum 

 autcm Pinarius , & Rabulius dicantur in infcri- 

 ptione Magifiri Vici 5c quolibet in vico Stata 

 Dea cokretur a Romanis , mirum non cft im- 

 ploratam ejus opem fuiffc , tanquam Vicorum 

 pr^fidis , ubi Vorum emittebacur a Pinario , 

 Rabulio. Utrique autcm , nempe Vulcano , «Sc 

 Statce , titulus Augujli tribuirur , ur ea voce am- 

 borum Majeftas fignificctur . Ob id etiam ( do- 

 ccntc Servio) Sedes Augujla , & te&um Augu- 

 JiumdiciiWTt , & Ovid. i. Faft, i 12. ait : 



Safi^a vocant Augujia Patres : Augujio-^ 

 vocantur 



Templa , Sacerdotum rite dicata manu . 

 Auguftus etiatn appellacur qui eft confecrarus 

 ait Cicero dc nacara Deor.Iia.2. c.S^. uci cranc 

 Gentium Dii , ex Hominum Cxtw in Deorum 

 chorum adfcripci . 



Volcanus denique non ^///(7^?««^ appellacur , 

 voce ab Antiquis latinis ufurpata . Volcanus 

 enim ab iis dicebacur , aic Servius , quafi Volica- 

 nus , & Varro ab ignis jam majore vi ac Vio- 

 lentia Velcanus dicitur . Ita Martialis lib. 5. 

 epift. 7. 



lam precor oblitus ncjira Volcane querela 

 Parce <d^c. 



Supereft ut de munere Magiftri Vicorum,quod 

 a Rabulio , & Pmario excrcebatur aliquid in- 

 quiramus. AntiquiiTimum illud fuifte in Repub. 

 Romana refert Bulengcrus iib. 5 . cap. 7. de Im- 

 perio Romano i nam inter Curatores Urbis', 

 erant Curatores viarum, qui Vicomagiftri di- 

 cebantur, qui camen anteAuguftum perpetui 

 non fuere , nec id certum erat munus , fed ea- 

 rum curam a Cenforibus geftam affirmatCicero 

 de Leg. his verbis . Cenjores Urbis-, Templa^ , 

 Vias , Aquas:> ararium-, ve^igal tuentur . Qu^a- 

 mobrcm tempore ReipubUca: Pinarium , & Ra- 

 bulium Magiftratum hunc geffiffe non levi con- 

 je(^iura probatur , cum Cenfores eifent , qui Ar- 

 jniluftrium inftituerent, & Vicorum Magiftri , 



qui 



