Mufxi Kirchcriaiii 



, 162 



xandro Impcratorc , fed multo pofl ipfius impc- 

 rium , tempore quo Maximus , & Paternus con- 

 fulatum gercbant 5 ha'c ratio fuadet . Maximus 

 enim , & Paternus Confules erant anno poft 

 Chriftum natum 447. ut dicitur in chronico 

 Profperi Aquitanici ; Marcus autem Aurelius 

 Severus Alexander , ex calculo noftri Petavii in 

 rat. temp. lib. j. parr. primic anno2 22. adlm- 

 perium pervcnit , &anno229. referente Eufe- 

 bio in Chronico ) Thermas fui nominis ^edifica. 

 vit , aqua in eas induda , quse Alexandrina di- 

 cebatur , ut fcribunt Lampridius, & Publius 

 Vidor . Earum Thermarum veftigia adhuc ap- 

 parenc prope Templum D. Ludovici Nationis 

 Gallicie in sedibus mediceis ad Circum ejufdem 

 Alexandri, hodieForumAgonale. 



Quantum cnim Balneis addidus fuerit Ale- 

 xander, ^lius Lampridius in cjus vita refert 

 his verbis. Addidit , & olcum luminibus Thcr. 

 marum, quum antea non ante auroram paterent, 

 &anteSolis occafum clauderentur . Ipfenova 

 multa conftituit. In hisThermas nominis fui 

 juxta eas > quce Ncronian^E fuerunt , aqua indu- 

 ^a. , qucB Alexandrina nunc dicitur . Poft ope- 

 ram paleftrse undus lavabatur , ita ut calidariis, 

 velnunquam, velraro, pifcina fcmper utere- 

 tur : in eaque una hora prope maneret , & alibi : 

 Balftea ommhns Regionibus addidit , qux forte 

 nonhabebant. nam hodicque multa dicuntur 

 Aiexandri . Thermis fuis, & veterum frequcn- 

 ter cum populo ufus eft , at ceftate maxime bal- 

 neari vefte adpalatium revertcns, hoc foIum_> 

 imperatorium habens , quod lacernam cocci- 

 neam accipicbat , hjecomnia Lampridius . In-> 

 jifdem Thcrmis Alexandri privatum balneum-» 

 habuiftc cjus matrem Juliam Plumbeus canalis 

 docetjqui in Muf^eo eft , indicatus numero^. 

 cui hiec verba optimeinfculpta funt . 



JVLIJE MAMI^ MATRIS AUG. N. 



Aliud tubi Plumbei fragmentum his adjun- 

 ximus fub n.^.nuper repcrtum in vineaproxima 

 Thermis Antonini hocanno inter autiqui pa- 

 rietis rudera , in quo cxtantibus caraderibus , 

 hsec verba leguntur . ^LI MAXIMI AU- 

 GIORUM LIBERT, quibus indicari fortaffe 

 putabit aliquis iElium Maximum fuifTeejustubi 

 Attificem . Hoc etfi negarc non audcam , puto 

 tamen illa verba aliade caufa exculpta fuiffc, 

 fciiicet ad indicandum ^lium Maximum cjus 

 aquiefuiftcpoftefroremj ut fraudes vitarcntur, 

 cffofa enim fuit hacc tubi particula in pariete 

 antiquiflimi balnei 5 in quod dubio procul aqua 

 cx Thermis Antonini illi proximis efflucbat , 

 facultate Aelio Maximo data ab Aquarum Cu- 

 jfatoribus . Refert cnimjoannes Rofinus de An^ 



tiquit. Rom. agens Iibroprimo cap. 14. A^uas 

 omnes ^ quae in Urbcm derivatce fuerunt in Ca- 

 ftella primiim collcdas (caftellum autem crat 

 locus , qui aquam pubiicam excipiebat ) deinde 

 aCaftellario, qui Caftelli curam gerebat , di- 

 ftributas in loca deftinata , in publicos ufus ef- 

 fluxiftc , Icgeque ita cautum , ne quis privatus 

 aliam aquam duceret , quam qu^ ex lacu abun- j 

 daret , atque eam Pofteri caducam vocarunt ; 

 Hajc ipfe ( 2iddit Rofinus ) non in alium ufum , 

 quam in balnearum , aut FuIIonicorum dabatur 

 eratque vcdigali ftatuta merces , qu^ein publi- 

 cum penderetur. Jus dandce vendend^quc 

 aqusB Cenforum fuit , vel Aedilium , poftea Cu- 

 rulium , & Curatorum, quos Auguftus inftituit. 

 Cum autem Jus impetratse aquje , neque hiere- 

 dem, neque emptorem , neque ullum novurru 

 dominum apud Veteres fequeretur , fed foluaij 

 Balneis publicis privilegium concederetur , ut 

 femel data aqua perpetuo maneret ; & denique 

 magna pcena conftituta effetiis, quiaqutedu- 

 dus violaftent , vel aquam alio , quam leges , & 

 Cenfores permififltnt, derivaflcnt, vcl plus 

 aqux , quam ipfis ab initio conceifum eflfet fum- 

 pfiflent : hanc ob rem Aquee du(5l:ibus nomina.^ 

 poflTeflbrum infculperc mos erat , in quibus con- 

 cefla privilegia in tabulis publicis, etiam recen- 

 fita dignofccrentur . Puto igitur in Tubo expo- 

 fitoindicari cjusaqus Pofleflbrem , quiinpri- 

 vato balneo illa frueretur , fuifl^e Mlium Maxi- 

 mum Augtorum Libertum. 



Dum de Tubis, qnibusaqua in Balnea defe- 

 rcbatur , fcrmo cft , alius fe fe offcrt , ex iifdem 

 Thermis Antonini in Mufajum translatus , indi- 

 catus num. 5. quo non aqua , fed vapor calidus 

 pcr cafdcm circumijDat . Sciunt eruditi varias 

 fuifl*c Ccllas in Thcrmis , qu:e ab igne calefie- 

 bant, licet dubitctur, qua in parte earum ignem [ 

 foverc Vetercs confueverint ; An ad latus Cal- 

 dariis fornax eflet, an vero ipfis fubjaceret. Sx- 

 pe Laudatus Scacchus Myroth.i . cap. 26. aflerit 

 calorem cellas omnes fufcepiflt ab hypocauflo j 

 hypocauftum autcm fuifle Vaporarium , feu fu- • , 

 mum , fiv€ carainum ignis , unde balneum cale- 

 bat , vel potius locum concameratum , & forni- 

 catum , habentem. ante pricfurnium , in quo , 

 igne ap^fito , ille calcbat , ex quo dcinde ccllac 

 omnesThermarum calorcm hauriebant , quod 

 hypocauftumj ait , fubjacuiife coetcris cellis. ' 

 Plurcs enim in Thermis cellie crant , ut indica- [ 

 vimus , nirnirum erant , qux dicebantur Suda- 

 toria-i Calidaria-i UnituarU , & Tepidariee , quir 

 bus uno eodemque igne calorem communicari 

 oportuit . De fabrica balnei loquens Plinius 

 lib. 5. Epift. ad Apollinarem nominat hypocau- 

 ftum , dicens , cubiculum hyeme tepid.JJimum-j , 

 quiaplurimo Sole perfunditur , cohteret hypocau- 



