Clafsis Quinta • 1 63 



Jlo : ^ Jidies nubilus immijfo vapore , Solis vicem 

 fupplet , hoc efi teporem tlli affert . Erat ergo 

 modus talcm calorcin immittendi, cum opus 

 cfifetj &tantus excitabatur calor in cella fupra 

 hypocauftum conftru(^a, quantum dcfidcrafTent 

 hi , qui in cellis detinebantur, vel undionis, vel 

 fudationis caufa . Hanc varietatem caIoris,ut 

 Vcteres obtincrent per quofdam tubos, & cana- 

 les intra parietes ipfos collocatos , calorem ad 

 Ccllas ex hypocaufto tranfmittere folebant. 

 Teftatur hjec Seneca Epift. 90. adLuc. loquens 

 de Thermis : Et imprejjbs parietibus tubes , qui 

 ima Jimul , ^ Jumma foverent aquiter , & Epi- 

 ftol. 86. hxc haber. Idemhoc quoque nobilijtmi 

 adiles fungehmtur officio intrandi ea loca , qua 

 p»pulum receptabant , exigendique munditias^ 

 utilem , Jaluhrem temperaturam . 



Quomodo autcm haec temperatura obtincrc- 

 tur, nonita certum . Idem Scacchus cap. 56. 

 putat fuifte his tubis ^uis in locis adjunftas cla- 

 ves, quemadmodum fiftulis aquarum , utforis 

 exhalante vapore , ad voluntatem illorum > qui 

 ungebantur , vel lavabantur , calor tcmperarc- 

 tur. Unde hoc dcduxerit, nefcio; nequc ex 

 ullo veteri monimento aut marmore claves hu- 

 jufmodi rccognofcerc potui. Illas tamen potuiC- 

 fc adhiberi probabile eft . Tutiorcm viam mo 

 incedereexiftimavcro , fi dixcro , in quacunque 

 Thermarum cclla exitum habuifte fupradix^as 

 fiftulas , feu tubos ( vidcntur enim adhuc fic dif- 

 pofiti intra parietcs Thermarum, qu^e Romas fu- 

 perfunt.) Eorumquc ori operculum fuifte, quod 

 pro libito cuiufcunque in ct\Y\s commorantis 

 imponi , vel deponipoftet , ut vapor ftatim cel- 

 iam afflaret > vel in ea ceftaret : Talia opercula./ 

 aliquando ex asre conftata fuifte, pr:ecipuefi 

 Tubi parietibusinclufiplumbei feu senei eftent, 

 aliquando vero ^CtWiTL , ut fidilibus fiftulis apta- 

 rentur , 



^neum cjufmodi operculum , quod Petrus 

 Bartolus antiquarum rerum peritilfimus fpecu- 

 lator italicc appcllabat R^-^o/^^or^ , in Muf^eo 

 collocavi, ab eodera Bartolo fub rudcribus 

 Thcrmarum Rdmx repertum , & in lamina dc- 

 lineatum fub num. 6. hic oftendo , tali artificio 

 conflatum , ut tubo rotundo impofitum illunu 

 pcrfe6te clauderet . 



Tria inftrumenta ^nea huic parum diflimilia 

 exhibuit Begerus cx Thefauro Brandeburgico 

 tom. 3. pag, 455. qu^e vocat Infumihula , feu 

 Infundibula , & notac nullibi efte Infumihuli 

 mentionem, {cw hifundihuli: quod inftrumcn- 

 tum putatillud efte , pcr quod liquor in aliud 

 vas infunditur, immilTa parte anguftiori in il- 

 lud , quceparsforamen habct ; illud tamen pofte 

 \ oczn Infumihulum ^ fi vaporcm afcendentenij 

 per illud cogas , & coardatum haurias ; hoc au- 



tem gcnus hauriendi £nmihypocapnifmum Grxci 

 appellant, utdocet inThefauro lingu^e latin.^e 

 Marius Nizolius . 



Diximus fuifte inter cellas Thermarum ali- 

 quas , quis UnCloaria vocabantur , nec cninrL» 

 Vcteres folis balneis contcnti cranr , nifi un- 

 gucntis , & oleis corpora ungercntur. Balneuni 

 foep^ praeibat , & fcquebatur oleum , adco ifta_» 

 invicem conneftcbantur , ut ni prius fuiflent 

 loti , minimc ungcrentur ; poft unL^ionem vero 

 itcrum abluerentur : poftquam balnei calor po- 

 ros corporis apcruerat , olcum per poros corpus 

 pcnetrabat, nehumiditace fuperfiua corumpe- 

 retur ; quod vero cra/fioris (ncci cuti poft un- 

 dionem adhcTfiftet, hoc aqua tergebatur. Quam 

 ob caufam in eodem Thermaruma?dificio loca^ 

 undlioni deftinata jungebantur balneo , quare 

 Sidonius iib. 2. cpift. 2. de balnco ait : Hinc 

 aquarumfurgit cella co&ilium , quce confequenti 

 unguentaria fpatii parilitate conquadrat . Eleo- 

 therta has cclias dixit Rofinus . Ad Jinijlram , 

 ait , Eleotherium , qmd erat ad uniiiones facien" 

 das cella olearia : Hxc verba interpretatus Scac- 

 chus Myroth. tom. i. cap. 54. ait. Alypterium 

 locum fuiflt ad ungucotorum ufum deftinatum ; 

 Elenherium vcro ad ufum olei , quibus noii_» 

 folum qui balnea frequentabanc , ungebantur » 

 fed ctiam quiad pugnara , ad ludos, ad pale- 

 ftram , & ludlam fua membra difponebant; qua- 

 rc in Balneis miniftri erant , nomine Alypt^ y 

 quorum munus erat oka, & unguenta mini- 

 ftrare . 



Cujus nam generisfuerint olea , & unguenta 

 ad talem ufum deftinata , fi quis fcire dcfiderat, 

 legat tradatum de Balneis Antiquorum Guil- 

 lelmiChouI, quipag. 19. &fcq. varias oleo- 

 rum odoratas fpccies recitat . Q^alem autcmj 

 formam habcrent vafa in quibus fcrvabantur , 

 unum cx marmore antiquo acceptum oftendit , 

 quod Guttum nominat , rotundum ex vitro , ore 

 autem angufto , ut guttatim oleum perfunderet. 

 Scacchus vero Myroth. i. cap. 42. ait varia , & 

 divcrfa apud Veteres extitifl^e vafa h^ec unguen- 

 taria , fivc olearia ; aliud lecytum nominat, aliud 

 Guttum i multi Trullam o\cana.m referunt ; ali- 

 qui Groffos , Ampullas , & Pelves tam ex pro- 

 phanis , quam ex facris litteris numeranc . Do 

 Vafculis eruditc fcripfit Lazarus Baifius , nec 

 nobis otium cft omnia reccnfendi, fcd tantunx> 

 exponendi Vafa , qux in MufcEo funt . Tria igi- 

 tur ex vitro exponimus , fub numcris 7. S. & 9. 

 in antiquis balneis | rcpcrta . Aliud habemus 

 quadrata forma abfolutum, palmi longitudinem 

 lequans , quod unguentis defervifte pro cerro 

 habcmus . Talc vas onychino , vcl Murrino 

 pretiofius MufEo donavit llluftriflimus Pr^eful 

 LeoStrozzaa non minori eruditione , quanru 



P 2 mO" 



