BURSERACEAE. 
— 24 — 
Protium. 
altijdgroene boomsoorten bestaat. Bij voorkeur in loofverliezende, homogene 
bosschen o. a. in bijna alle djatibosschen. — Voorkomen: Meestal niet 
gezellig en verstrooid. Bij uitzondering (o. a. bij Soembërwaroe) min of 
meer gezellig. — Bladafval: Loofverliezende ; echter niet lang bladerloos. 
— Bloei- en vrucht tij d: In Oct. — Nov. meestal bloeiend en Dec. — 
Febr. rijpe vruchten. Rijk-bloeiend en -vruchtdragend — Hout: Spint 
vuil-wit, smal. Kernhout roodbruin, zeer breed; zeer zwaar; zeer fijn- 
dradig; zeer sterk. Zonder „jaarringen". Poriën nogal klein ; gelijkmatig 
verspreid. Mergstralen zeer smal; onderling niet even ver van elkander ; 
op radiale doorsnede niet opvallend. — Clebruik: Hout: Ofschoon 
om bijzondere duurzaamheid, groote sterkte en andere deugdzame eigen- 
schappen algemeen zeer geroemd, door de inlanders op Java slechts 
zelden gebezigd, aangezien op de groeiplaats dezer houtsoort meestal 
ook djatihout te krijgen is. Ongetwijfeld echter een uitstekende timmer- 
houtsoort, waarvan te weinig partij getrokken wordt. Waarschijnlijk 
voor (houten) schroeven, kamraderen, wagenassen, enz. zeer geschikt. 
Alleen in korte, doch zeer dikke stukken tc krijgen. Slechts bij Poeger in 
Zuid-Bësoeki rechtstammige Pro//?/;«-boomeii. Elders meestal zeer 
krom. Schui's enz. Enkele boomdeelen, o.a. bladeren en vruchten soms 
met andere inlandsche medicijnen vermengd. Bloemen bijzonder welriekend. 
Vruchten en bladeren sterk naar terpentijn riekend. Aromatische olie 
schijnt nog niet chemisch onderzocht ; van Eeden vermeldt, dat deze den 
terpentijn kan vervangen (zie Houtsoorten p. 31). — Cultuur: Met 
het oog op het deugdzame hout aan te bevelen op steenachtige plekken 
beneden 500 M., vooral in Midden- en Oost-Java, waar djati niet goed 
groeien wil. Tot dusver op Java nog niet in het groot aangeplant. — Inl. 
namen: De bijzonder kenbare boomsoort bijna nooit door inlanders met 
andere soorten verward en constant Trnujoelotn^ j. of Tranggoeloen, j. 
in bijna geheel Midden- en Oost-Java, Tanggoeloen, s. bij Soemëdang 
en bij Palaboehan in Preanger ; — TanggJioeloen, md. of Trriigkhoeloen, 
md. of Trngkhoeloen, md. bij Soembërwaroe in Bësoeki. Bij Klangoen 
op den G. Pandan in res. Madiocn Goeloeii, j. In afd. Brëb(>s bij Jlar- 
gasari (Tegal) en bij Tjilatjap in Banjoeraas constant Katos, j. of Tréiig- 
goeloen, j. Soms de boom Trmggoeloen, j. en en het hout 7v'ö/6is, j., soms ? 
de vruchten Katos, s. (bijv. bij Tomo in Soemëdang). Bij Poegër nu eens 
Bernang, j. dan eens Trniggoeloen, j. genoemd. Bi'rnang, j. schijnt dus 
niet een variëteit, zooals in Kookders Woordenboek p. 2-1 vermeld is, maar 
slechts een andere naam voor dezelfde soort. — Habitus: Van alle 
Javaansche boomen dadelijk te herkennen aan den sterken terpentijn reuk 
der gevinde bladeren, deze met meestal totaal 7 smalle, gaafrandige blaadjes. 
Jonge planten en stamloten met groote doorns. Volwassen boom ongedoornd. 
Bamuli teretes, striulati; surculi e trunco oriundi spinis axillaribus 
teretibus longis instructae. Folia 2 — 4-, saephis 3-juga, petiolo communt 
tereti supra complanato teniii, exstipulata, adulta, suhglaherrinm vel rhachi 
versus apicem cum petiolulis supra magis minusve dense puberula. Foliola 
breviter vel hrevissime petiolulata in eadem arbore magnitudine et forma 
varia, saepius lanceolata vel elliptico-lanceolata breviter obtuse acuminata 
basi actitiuscula obliqua, integra vel obscure undulato-dentata in surculis 
