28 
VERSLAG VAN DE GEODESISCIIE 
vaste ster kon observeren, nadat een aardsch signaal, op eenigen 
bergwand gelegen, zich op den gondgekleurden oosterhemel duide- 
lijk afteekende. 
De ondervinding heeft mij geleerd, dat de gebruikelijke zooge- 
naamde nachtsignalen uiterst moeijelijk met de noodige stevigheid 
zijn op te rigten, en daarij de dampen, die hier bij het opkomen 
der zon zich spoedig over het aardrijk uitbreiden, aan de juiste 
verkenning van die voorwerpen hinderpalen in den weg stellen. 
Zooals gezegd is , stemmen de azimuthen , verkregen door observa- 
tie en uit het driehoeksnet uitmuntend overeen; wat echter de ge- 
vondene poolshoogten aangaat, ik heb nimmer trachten te verber- 
gen , dat die overeenstemming minder is. Ik heb dit verschil tus- 
schen de waargenomene poolshoogten van sommige plaatsen en die, 
welke uit de berekening van het driehoeksnet voortvloeiden, door 
den invloed van lokale omstandigheden trachten te verklaren , en wel 
door de werking, die de onmiddellijke nabijheid van hooge berggevaar- 
ten moet uitoefenen op de rigting van de normaal en dus op den stand 
van het niveau van mijn instrument. Deze verklaring scheen ten 
vorigen jare (zie Verslag der triangulatie van Banjoemas) juist te 
zijn, toen de invloed van den Slamat en het Centraalgebergte van 
Java, dat den Slamat en den Dïeng verbindt, verminderde naarma- 
te men in zuidwaartsche rigting zich van dat gebergte verwijderde. 
Dan het genoemde verschil heeft zich bij de metingen van dit jaar 
op dergelijke onregelmatige wijze voorgedaan, dat ik aan de juist- 
heid van vroegere redeneringen daaromtrent begin te twijfelen. In 
het vorige jaar werd ondersteld dat de invloed der gebergten ver- 
minderde, naarmate men zich naar het zuiden begaf, en dien over- 
eenkomstig nam dit verschil van Pliken op T 23' z. breedte tot 
Selok op 7° 40' z. breedte af van 23" tot 12". Thans echter neemt 
dat verschil toe naarmate men zuidelijker komt, want van Tidar, 
waar het 7"5 bedraagt, groeit het aan tot 23" bij Djatimalang en 
Pjetiskoelon. Daarenboven zou het verschil , dat op Tidar zich 
