30 
VERSLAG VAN DE GEODESISCHE 
bepalingen kunnen te hulp nemen. Het bepalen van een lengte- ver- 
schil zou van het hoogste gewigt zijn. Zij zou vrij zijn van de fou- 
ten , die der breedtebepaling aankleven kunnen door den invloed van 
lokale omstandigheden, die de normaal in den Meridiaan doen af- 
wijken. Maar aan het bepalen van een lengteverschil viel niet te 
denken. Ik heb bij ondervinding de overtuiging opgedaan , dat noch 
het materieel noch het personeel van de geographische dienst daar- 
toe voldoende zijn. Met de hulpmiddelen, die ik bezat, heb ik mij 
langzamerhand lecren behelpen, maar voor "weinige jaren zou ik niet 
geloofd hebben, dat een dergelijke arbeid als de mijne slagen kon, 
wanneer b. v. het rigten der heliotropen, hetgeen bij de //Breiten- 
oradmessuno; in den Ostsee-Provinzen van Russland" door astrono- 
men en hooge vlootofficieren geschiedde, moest worden overgelaten 
aan een klein inlandsen hoofd, die lezen noch schrijven kon. Ik ge- 
waag daarvan niet in navolging van degenen, die steeds op de on- 
toereikendheid hunner middelen wijzen tot vergrooting van eigen ver- 
diensten , maar om in het oog te doen vallen, dat er grenzen zijn, 
die men met den besten wil niet kan overschrijden, en om mijne 
ondervinding, die ik daarvan in 7 jaren tijds heb opgedaan, ook 
voor anderen dienstig te maken. 
Sedert jaren heb ik mij verheugd in het vooruitzigt, dat op Java 
een elektro-magnetische telegraaflijn zou worden gespannen. Buiten 
het nut en voordeel, dat ik met allen daarbij gemeen had, lever- 
de voor mij deze alle snelheid overtreffende gemeenschap tusschen- 
twee verwijderde punten de schoonste gelegenheid tot het bepa- 
len van een lengteverschil. Thans ben ik met mijne geodesische 
operatiën tot Samarang gevorderd, en kan het verkregen lengtever- 
schil tusschen deze plaats en Batavia door onmiddellijke waarneming 
toetsen. Het klein verschil, dat mogelijk tusschen die uitkomsten 
kon bestaan, kan met eene eenvoudige berekening op alle tusschen 
liggende punten worden overgebragt, en daarmede zou die graad 
van naauwkeurigheid aan het werk zijn bijgezet, die men verwachten 
kan en mag. 
