l88 COMMENTARII . 
contraxit; neque id primo tantum adfpedu iudicatum eft, fed 
etiam experimento comprobatum ; cum enim illam ipfam aquam 
poft in retortam inclufilTent, admoviffentque ad ignem, ea fic in- 
de exiit, ut fi neque dequalitate, neque de quantitate quidquam 
mutavifTet j nihilque intus in retorta reliquit, quod tamquam la- 
pidis foluti portio haberi poffet i immo eadem aqua , quse pulveii 
fuperfufa fuerat, rodendo poftea, diiTolvendoque fic fuit, tam- 
quam fi recens adhuc eifet, atque integra. 
Sunt ergo bononienfis lapidis principia ad ipforum dofim, pro- 
portionemque ftatuendam minus nota, ad id efficiendum, quod 
fupra propofuimus, fatis . Conftatenim non eadem elfe , ac ter- 
rarum illarum , in quibus ipfe invenitur ; ut appareat hunc non 
ex illis gigni , fed externum efle , atque olim , ut funt varia; , & 
multiplices regionum , terrarumque omnium vicifiitudines, iiluc 
cafu quodam fuiffe importatum . 
Ha6lenus ea explicavi , quae ad bononienfis lapidis principia in- 
veftiganda tentata fuerunt, quxque eius originem illuftrant ; nunc 
experimenta perfequar , qux de eius fulgore fumta funt, ut intel- 
ligatur , quo in lumine, & quanto is iapis collocandus fit, & 
quamdiu manere in eo debeat , quo poftit translatus poft in tene- 
bras , acceptam luccm emittere: eumque ordinem in fcribendo 
fequar , quem illi, qui ha;c fecerunt, in his ipfis exfequendis funt 
fecuti ; alii enim alia fecerunt, neque omnes uno tempore. Sed 
antequam fingula refero, praeftat unum monere, quod univerfe 
in omnibus cavere oportuit. Nam cum duo in unoquoque expe- 
rimento prxitanda fint , primum ut lapides in lumine ponantur, 
deinde, ut in obfcurum translati curiofe ab aliquo infpeftentur , 
fi quid niteant ; cautum eft femper, ne idem homo utrumque prac- 
ftaret; qui enim a maiori difcedunt lumine, quemadmodum illis 
accidere oporter , qui lapides a luce in tenebras transferunt, ii 
oculos habent ad iudicandum minus idoneos; infidente enim ad- 
huc maioris laminis fpecie minorem lucem non fentiunt . ludi- 
cium vero certiflimum eft, fi is , qui iudicat, iamdudum in tene- 
bris, & obfcuritate verfetur; quapropter in omnibus , qux mox 
referam , femper duorum opera eft adhibita, quorum unus lapi- 
des in luce ponebat, alter interim , cuius iudicio ftandum erat , 
in obfcuro latitabat . Quod quoniam multi in experimentis hifce 
capiundis minus diiigenter confervarunt , idcirco experimenta 
fumferant non fatis certa , & exitus interdum notarunt ab iis , 
quos infra exponemus , ideft a veritate , alienos . Id quod ante 
monere voiui, ne qui forte mirentur, me hic loci experimenta 
narra- 
