54 GOMMENTAPJI . 
mos penetraverat , cubilia perquifiverat , ftatlunculas , ambula» 
tiunculas , horreola , fepulcreta j neque de moribus praetermife- 
rat , ut muita provideant , ut communi ipfarum bono confu* 
lant . Qux homo dodiflimus fic expofuit , ut pJane intelJiga- 
tur, potuifTe illum in his etiam levioribus Itudiis excellere , 
fi voluiffet . Maluit in gravioribus . 
De pororoca , ut in re americana americano utar vocabu- 
lo , de pororoca , inquam , idefi: ingenti quadam & fubita 
aquarum eruptione americanis gentibus metuenda, fcripfit nu- 
per ad Euflachium Zanottum Joannes BruneJIus. Is ex Ameri^ 
ca, quo , Lulitanovum Regis jufTu , ad defcribendos provincia- 
rum quarumdam fines conceflerat , Uiylfiponem redierat . Ut 
€11: in phyficis m.athematicifque rebus apprime doftus , & ad 
omnem elegantiam excultus , multa illinc fcribebat , quae iil 
terra america animad verterat , fcitu digna; idque adeo polite, 
ut videretur Mufas noflras fecum in Indiam adduxiffe . Scripfit 
modo de pororoca. Scriptum licebit legere in opufculis . Res 
ipfa huc fpecflat . Paraum , celeberrimam Indiarum urbem,flu- 
men alluit multorum amnium concurfu infigne. In his unus 
eil Gaama nomine, parvam complexus infulam, fatis longo 
intervalJo a Parao urbe dilfitam , quam infulam admirabilis 
qusedam aquarum eruptio nobilem fecit . Statis quippe tem- 
poribus paulo fupra ipfam tanta aquse vis , & tanto impetu 
erumpit, ut flumine retrorfum aiflo ripas fuperet , & proximos 
Jate campos inundet non fine magno periculo & metu . Hanc 
eruptionem accoJae pororocam vocant , unde nomen fecerunt 
infulae . Videtur autem tanta illa commono , veluti m.aris xftus , 
Junae obfequi ; quippe quam novilunia lingula , & plenilunia 
certillimam xifferunt . Perfeverat impetus ad dies piucos ; poft 
remittit , &, fubfidentibus aquis , amnis campique ad fe rede- 
unt . Pororocas alias habet America , in quibus illa maxima 
numeratur , quae in ipfo fere Amazonum fluvii oflio metuenda 
eft , multorum naufragiis, & Condaminii periculo clara . Pro- 
rumpere autem dicuniur omnes per idem fere tempus . Arae" 
ricani homines , ut minus doc^i , rem mirabilem pro fuo captu 
explicare conantur, & caufas afferunt , quas Brunellus irridet; 
tum ipfe explicationem profert ingeniofiorem ex hydroftaticx 
principiis ducflam ; ac ne hanc quidem multifacit; exfpcL^at- 
que , ut meJius aliquid proponatur. 
Veniam , ut fpero , dabunt medici , fi id huc transKram , 
quo 
