Opuscula. 107 
quibus rebus, aliifque indiciis ubertatem agri , & Colonix 
opuJentiam conjeci . Vix alia leviora attigi , qux ita argu- 
mento conjunda efTe duxi , ut minime negligerentur . 
Epifcopos primis Cliriftianx Ecclefiae fxculis traditos fuif- Clem.Ronr?, 
fe civitatibus compertum eft . Eorum follicitudine excuffis Ep. i. ad Co- 
idololatriae tenebris lumen fidei longius propagatum. Gentes, "^^'Jf^i^* Ecl 
quae agrum alicujus civitatis incolebant , Epifcopum, qui in ckfiaft. J. 3, 
co habebat fedem , conftituebant fibi morum , & Religionis c. 32. Can.A- 
moderatorem , utpote cui debebant rerum divinarum fcien- P^f^^. 34^ Ba- 
tiam , animique falutem . Hinc ortae funt dioecefes , quas ve rarch.*^Eccle- 
tuftilTimas novimus , quarum propterea fines , cum ad noftram fiaft. * Lami 
ufque aetatem plerumque fervati fuerint , oftendunt ubi ef lettere fulla 
fent , & quoufque paterent territoria ipfarum civitatum , cum Tavola Tra- 
Religio incrementa fufcepit . Quae Reipublicse temporibus Ro« ^^"^" 
manorum Colonise in&itutx fuerant, haud minorem, nec ma' 
jorem agri ampJitudinem , neque alios fines habuilfe videO' , ' 
tur, quam quos habebant Romani Imperii xtRte ; quando- ; V 
quidem minime refert hiHoria mutationem accidifle ; vetuftif- 
fimas autem rei agrarix leges atque inftitutiones , quibus po- 
nendis limitibus Coloniarum , agrifque aflignandis provifum 
erat, ipfa Imperii xtate viguifle fcrsptorum traditione intelli- 
gimus . His pofitis fchema quoddam , & circumfcriptio anti- 
qui agri Bononienfis ex chorographia hodiernx dioecefis , quse 
antiquiffima eft , petenda videtur . Attamen huic iilationi ali- 
quantum obeft antiqux Claternae fitus, ac nomen , Erat quip» 
pe Claterna vix decimo a Bononia lapide orientem verfus 5 
ut Antonini itinerarium ohendit , atque tabula Peutingeria- 
na A Ptolomaeo item memoratur , atque Plinio , qui eam Plln.l.s.cap, 
oppidum appellat , ideft locum mxnibus feptum ,* tum vero ^5. 
a Marco Tullio , cum is Philippica odava Hirtii Confulis e- 
piftolam refert , qua Senatum monuit fe Claternam cepilTe j 
quibus verbis oppidum non leviter commendari videtur, cum 
de expugnatione loci valde exigui non fuifiet cur Scnatui 
nuntiaremr. Pra:cipue autem Sandi Ainbrofii verba srftiman. Eplfi-. ^p. ad 
da , ubi illud inter urbes adfcribit , qux Conftantini , vel Fauflin. 
Maxmii bello (a) femidirut.^ fuerunt . Propter quod urbis 
O 2 no- 
