74 
de veronderstelling van den oostelijken vorm hiermee vervalt. Hier- 
over is dus verdere bespreking overbodig. De vork zit anders in 
den steel. In mijn reeds meer genoemde Studie heb ik aangetoond, 
dat de Staartmees verkeert in eene période, waarin de kleurkracht 
van haar kleed gaat toenemen, welke toeneming dikwijls gepaard 
gaat met en geconstateerd wordt door het optreden van meerder 
wit. En als zoodanig hebben we dit verschijnsel ook hier te be- 
schouwen. Lezen we nu wat Kleinschmidt over de Staartmees mede- 
deelt, dan zien we direct in, dat dit zieh aan mijne verklaring vol- 
ledig aansluit. Naar het Oosten toe komt de witkop steeds meer 
voor en in Oost-Duitschland bestaan beide seksen uitsluitend uit wit- 
koppen. Dit bewijst, dat het kleurproces — dat is dan speciaal het 
wit-wordingsproces in het Oosten reeds verder is dan bij ons. Ik 
meen dat dit verschil ligt in, de werking van het klimaat. We heb- 
ben veel en goed te zien om in dit procès beter inzicht te krijgen. 
Eén belangrijke conclusie ligt direct voor de hand. In dit kleurpro- 
ces komen de wijfjes blijkbaar achteraan en de mindere kleurkracht 
van het kleed, die bij de wijfjes van verschillende soorten^ soorten 
die nog niet een gesloten nest kunnen maken, bestaat, is dus geen 
ander symptoom dan we hier bij de Staartmees kunnen waarnemen, 
n. 1. : het kleed van het wijfje blijft in kleurhoogte tijdelijk bij dat 
van het manne tje achter. Zoodra de evolutie in den nestbouw ge- 
naderd is tot het volledig gesloten nest, haalt het wijfje den ach- 
te rstand in. Ook dit groöte verschijnsel geeft een afdoend antwoord 
op de vraag naar de beschermende beteekenis van de kleuren. 
Maar er is nog lets meer van te zeggen. Wanneer ik al de waar- 
nemingen, die in de laatste jaren expresselijk daarop gericht waren, 
nog eens naga, dan zijn er drie dingen vast te stellen. Jonge Staart- 
meezen hebben nooit witte koppen, zoolang ze nog in het nest te 
controleeren zijn. Gedurende den winter komt in den troep de wit- 
kop zeer zelden voor, in elk geval in zeer veel kleiner verhouding 
dan in het vooijaar. Ik heb meer dan eens het geluk gehad den 
grooten troep in den winter in het eikenhakhout te kunnen laten 
passeeren, en nooit, of bijna nooit zag ik er een witkop tusschen. 
Maar wat ik wèl zag, en dat heb ik ook voor mijn raam ontwijfel- 
baar kunnen vaststellen: de zwarte strepen op den kop komen in 
allerlei nuances voor, van zeer vaag tot geprononceerd. Alweer blijkt 
dus, dat we hier met minder of meerdere ontwikkeling van één 
procès te doen hebben. Het derde wat ik opmerkte was, dat een 
oorspronkelijk vaag gestreept kopje, gedurende den nestbouw dui- 
