— 43 — 
verschijnselen wezen beslist op vreterij in het hart van den 
boom. 
Twee verschijnselen vroegen bovendien een verklaring: 
waarom de hoogste boomen schijnbaar het langst gespaard 
bleven, en aan welke oorzaak het kon worden toegeschreven, 
dat een aantal overigens volkomen gezonde bladeren overlangs 
in bladsteel en bladnerf doorgescheurd waren. 
Een oogenblik scheen het alsof de op hetzelfde terrein aan- 
geplante pinangs de oplossing voor het raadsel zouden geven. 
Ook deze waren in deerniswaardigen toestand en vertoonden 
een over de geheele lengte naar buiten openstaande holte ter 
hoogte van het groeipunt der boomen. Het bleek echter, dat 
deze schade door tupaja's veroorzaakt was, welke voor de 
beschadiging der klappers niet aansprakelijk gesteld konden 
worden. 
Toen het onderzoek ter plaatse niet toeliet, met zekerheid 
de oorzaak van de verwoesting vast te stellen, werden bij 
de bevolking in de buurt van het terrein nadere inlichtingen 
ingewonnen omtrent het verleden van den bewusten klap- 
pertuin. 
De tuin was 5 jaar geleden nog in exploitatie. Ten ge- 
volge van daling van het terrein (inzinken van het veen 
door voortdurende drainage) kwamen de klappers in ongun- 
stige omstandigheden en gaven geen vruchten meer. De tuin 
werd daarom verlaten en na dien tijd begon de verwoesting. 
Zoowel een Chineesche opkooper in de buurt, als eenige oude 
Maleiers, en ook de kapala kampong, die zelf vroeger in dezen 
tuin gewoond had, gaven als hun meening te kennen, dat de 
dood der klappers aan heren (Ursus malayus) te wijten was. 
Deze dieren — verzot op al wat zoet is — beklimmen de 
boomen en graven er het palmiet uit, waarna de boom ten 
doode is opgeschreven. De bovenopgesomde waargenomen 
verschijnselen worden hierdoor volkomen verklaard, terwijl 
ook in de literatuur beren genoemd worden onder de klap- 
pervijanden, speciaal azende op het palmiet uit jonge klap- 
pers. Een geval, waarbij de aangerichte verwoesting zoo groot 
was als hier, is echter niet bekend. 
In produceerende tuinen is van deze vijanden geen gevaar 
