schrijver geaarzeld ze reeds thans op te nemen, doch de overweging, dat 
het hem niet mogelijk zou zijn om binnen afzienbaren tijd een betere 
bewerking te leveren deed hem over veel onzekerheid heenstappen. 
Met een dankbetuiging aan de velen, wier steun hij bij 
zijn arbeid mocht ondervinden, besluit de schrijver zijn voor- 
bericht, dat ons zijn program kort, maar toch duidelijk en 
volledig voor oogen heeft gesteld. Aan dit program is hij 
trouw gebleven, en hiertoe is meer geduld, nauwgezetheid 
en zelfverloochening noodig geweest dan de gewone lezer zal 
beseffen. Wie zich op het hier in bewerking genomen gebied 
niet bepaalt tot literatuurstudie, maar zich ook op het onder- 
zoek van de dingen zelf toelegt — en dat dit in zeer belangrijke 
mate geschied is, daarvan draagt het boek overal de sporen — , 
komt ieder oogenblik ia de verleiding om van den voorge- 
schreven weg af te wijken, om het antwoord te zoeken op 
vragen, die in zijn plan nog niet aan de orde ziju, vaak ook 
om de pogingen om uit de rommelige literatuur wijs te wor- 
den, moedeloos op te geven. Heyne is er in geslaagd, deze 
klippen om te zeilen. Voorts trekt hij, door overal, waar er 
gelegenheid toe bestond, de berichten van anderen en eigen 
waarnemingen nauwkeurig met elkaar te vergelijken, van de 
bestaande literatuur beter partij dan men in deze materie 
in den regel doet. 
Zeer veel wordt natuurlijk aan Rumphius ontleend. Meer 
nog dan door hem, in het Voorbericht, bij zijn gebruikelijken 
vóórnaam „Onvolprezen'' te noemen, eert de schrijver dezen 
groeten natuuronderzoeker door stelselmatig kritisch onderzoek 
van diens geschriften. Er is in de literatuur, al of niet met 
bronvermelding, steeds veel uit Rumphius' werk geput. Het 
moet met groote waardeering erkend worden, dat vooral door 
Greshopp de verdiensten van Rumphius in bet licht gesteld 
zijn, dat Gheshopf in menig geschrift heeft bewezen, hoe 
rijke schatten van met zorg bijeengegaarde gegevens het 
Herb. Amboinense bevat. Heyne nu is blijkbaar van plan, 
die schatten stelselmatig te gaan opdelven, en hun waarde 
vast te stellen, voor zoo ver dat onder de gegeven omstan- 
digheden mogelijk is. Niet alleen hetgeen het meest aan de 
oppervlakte ligt, komt aan de beurt, maar ook die gedeelten. 
