— 270 — 
gen de gelijk bemeste veldjes 8 en 20, 7 en 19 bij elkaar, blz. 74 
geeft een proef zonder parallelveldjes te zien). 
Het wil me voorkomen, dat het maken van verschil tusschen 
den aanleg van de proefstations en de wijze, waarop de proeven 
voor de planters en inlanders genomen worden, onjuist is. Het 
doel toch van beide is gelijk. Men wenscht zoo spoedig moge- 
lijk en met de noodige zekerheid een antwoord op een bepaalde 
vraag te ontvangen. Is dit mogelijk met 2 parallelveldjes, dan 
is het zeker overbodige weelde, er bij de proefstations 4 te 
gebruiken ; is het echter eerst met 4 mogelijk, dan zijn de 
proeven met 2 of zonder parallelveldjes van geen of geringe 
waarde en ontbreekt voor hen de noodige zekerheid om den 
planter te leeren, welke bemesting voor zijn onderneming noo- 
dig is. Voor wien toch is er meer zekerheid noodig dat een 
bepaalde bemesting de cultuur ten goede komt, voor het 
proefstation of voor den planter ? Moeten niet beide dezelfde 
zekerheid hebben? 
Zou het zelfs niot voor den planter nog meer dan voor het 
proefstation noodzakelijk zijn, dat hij volkomen zeker is van 
het effect van de bemesting? Het proefstation zal de be- 
mesting niet in het groot toepassen, de planter wel en dus 
zal, als de proef niet juist is aangelegd, als het resultaat niet 
betrouwbaar is, de planter de dupe worden. En nu heeft de 
proef wel is waar een 4-tal jaren op hetzelfde veld plaats, maar 
dat neemt niet weg dat, wanneer de cultuur sterk uitputtend 
is, veel van den grond vergt, het zeer goed kan voorkomen, 
dat het slechtste gedeelte steeds doorgaat minder op te brengen 
dan het oorspronkelijk betere. Grondverschillen kunnen door 
meerjarige beplanting en bemesting niet met zekerheid geëli- 
mineerd worden. 
In de derde Mededeeling van het Agricultuur-Chemisch La- 
boratorium vindt men op blz. 16 en volgende een proef, waar- 
van op blz. 18 en blz. 26 van de 7e Mededeeling het vervolg 
is te vinden, die dit voldoende duidelijk kan laten zien. 
Laten we de eerste rij veldjes beschouwen, dus aannemen, 
dat de proef alleen uit de vakken 1 tot 7 bestond, overeen- 
komende met een aanleg zonder parallelveldjes. Bij de katjang 
heeft veldje 1, onbemest, het meeste opgebracht van de veld- 
