— 321 — 
in de wet ook genoemd, die niet door bacteriën,' maar 
door hooger georganiseerde parasieten worden veroorzaakt. 
Hiertoe behooren o. a, de randermalaria, de surra, de boosaar- 
dige dekziekte en de schurft, die, hoewel ze niet door bacte- 
riën veroorzaakt worden, toch als besmettelijk en dikwijls 
zelfs zeer besmettelijk moeten worden beschouwd. 
Ik wees er reeds op, dat in het begrip levende smetstof en 
het vermogen om zich te vermenigvuldigen het zwaartepunt 
is gelegen. Dit is het daarom, omdat die levende smetstof 
— de bacteriën, zooals we tegenwoordig zeggen — door haar 
vermenigvuldiginsvermogen in staat is om uit een klein aan- 
tal individuen zich in zeer korten tijd te ontwikkelen tot 
een niet te bevatten hoeveelheid. Uit één lid kunnen er 
in 24 uren millioenen, meer dan dat, ontstaan. Enkele cijfers, 
ontleend aan de opgaven van verschillende onderzoekers, zullen 
dit aantoonen. Er zijn bacteriën, die zich in ongeveer 20 minu- 
ten kunnen deelen, d. w. z. verdubbelen. Die 2 nieuwe indivi- 
duen deelen zich weer in een zelfde tijdruimte en gaan we dit 
verder na, dan zien we hetzelfde, dat indertijd den koning ver- 
baasd deed staan, die van zijn raadslieden vernam, dat in alle voor- 
raadschuren van zijn uitgestrekte land geen koren genoeg aan- 
wezig was om te voldoen aan den wensch van den wijze, die 
hem als belooning vroeg om slechts één graankorrel op het 
eerste vakje van zijn schaakbord, 2 op het tweede, 4 op het 
derde enz. Keeren we terug tot onze zich deelende bacterie, 
dan kan worden uitgerekend, dat er zich uit die eene in het ver- 
loop van 24 uren 1600 trillioen nieuwe kunnen ontwikkelen. 
CoHN berekende, dat er in een kubieken millimeter 633 millioen 
bacteriën plaats zouden kunnen vinden; wanneer die zich 
48 uren ongestoord kannen deelen, hebben ze reeds een ruimte 
noodig van een halve litermaat, en werden ze gedurende 5 
dagen niet in hun vermenigvuldiging belemmerd, dan zouden 
ze de geheele wereldzee vullen, die een inhoud heeft van 928 
millioen Papier en praktijk verschillen echter nogal wat, 
anders liepen we al lang over een laag bacteriën van Indië 
naar Holland. Maar toch, al hebben we maar met een klein 
gedeelte van die theoretische getallen rekening te houden, er 
blijkt toch wel uit, dat we er niet aan behoeven te denken. 
