— 324 — 
zijn als druiven aan een tros. De staafjes kunnen kurken- 
trekkervormig gewonden zijn en dan spreken we van sc/^mf 
bacteriën^ spirülen of spirochaeten ; hiertoe behooren b. v. die 
welke de oorzaak zijn van de syphilis bij den mensch. 
We zeiden reeds, dat de bacteriën zich vermenigvuldigen 
door deeling. Sommige doen het echter ook nog op een andere 
wijze, n. 1. door de z. g. sporenvorming. Dit moet beschouwd 
worden als een verandering, die de bacterie in ongunstige 
omstandigheden ondergaat om toch zijn soort in stand te hou- 
den. Die sporen zijn kleine heldere bolletjes, welke zich vormen 
in het lichaam, der bacteriën, in één bacterie niet meer dan één 
spoor. De bacterie zelf gaat hierbij tegronde, maar vindt in 
de spoor een levensremplagant, toegerust met een oneindig 
veel grooter weerstandsvermogen dan zij zelf bezat. De levens- 
vatbaarheid en het uithoudingsvermogen van sporen is soms 
geweldig. De miltvuur-bacil b. v., een echte sporenvormer, 
sterft vrij gemakkelijk, zijn sporen daarentegen blijven jaren 
lang hun kiemkracht behouden. Verhitting tot op 70° Celsius 
doodt de miltvuur-bacil in korten tijd, de sporen kunnen echter 
een verhitting tot op IIO^ C. een uur lang verdragen, zonder 
er nog veel last van te hebben. Met deze sporen dienen we 
dan ook bij onze bestrijding terdege rekening te houden. 
Hebben zich sporen gevormd, dan kunnen die, wanneer de 
omstandigheden gunstig zijn geworden, weer tot bacil uitgroe- 
ien en deze deelen zich dan weer op de gewone wijze. 
Ongunstige levensomstandigheden kunnen voor de bacteriën 
gelegen zijn in de temperatuur, de vochtigheid der omgeving 
en het licht. Vooral voor het laatste zijn de meeste zeer 
gevoelig; we hebben aan ons tropisch zonnetje dan ook een 
niet genoeg te waardeeren bondgenoot in den strijd tegen 
de kleine boosdoeners. Droogte wordt door bijna alle bacteriën 
slecht verdragen, zij geven de voorkeur aan een meer voch- 
tige omgeving. (Schijnbaar in strijd hiermede is het verlangen, 
dat in tijden van besmettelijke ziekten dikwijls wordt ge- 
koesterd naar wat flinke regenbuien ; maar het is hier het 
neerslaan van het stof uit de lucht, het wegspoelen det 
bacteriën en het doorspoelen van de kali's, dat ons meer 
helpt dan de gewenschte vochtigheid de bactérie). Toch zijn 
