— 326 — 
kan het op verschillende wijzen de smetstof om zich heen 
verspreiden. De verschillende uitwerpselen en afscheidings- 
producten kunnen de smetstof bevatten. De smetstof der 
hondsdolheid b. v. bevindt zich in het speeksel der zieke die- 
ren, tuberkelbacillen worden uitgescheiden met den mest, met 
opgehoest slijm, met scheede-uitvloeiingen of met de melk al 
naar gelang van de organen die aangetast zijn. Ook van al 
deze bijzonderheden moet bij de bestrijding nota worden ge- 
nomen. Voorts moeten we denken aan het feit, dat ziekte- 
stoffen door „tusschenpersonen" kunnen worden overgebracht. 
Het verdient derhalve aanbeveling, ook deze bemiddelaars te 
kennen. We vinden ze onder de meest verschillende dier- 
klassen. In de eerste plaats de mensch in zijn voortdurenden 
omgang met het vee, maar ook onze gevederde vrienden, de 
vogels, spelen hier vaak een rol. Let bv. maar eens op 
de levenswijze van een djalak; deze vogel houdt zich 
gaarne op bij het vee in de wei, en het is wel als vast- 
staand aan te nemen, dat hij meermalen fungeert als over- 
brenger van het mond- en klauwzeer. Voorts kippen, gan- 
zen en eenden, die overal in vuil en afval loopen te pikken 
en te scharrelen. Ook insecten spelen een groote rol als over- 
brengers; vliegen, vlooien, teeken en luizen, zij allen kunnen 
als zoodanig dienst doen. Behalve deze levende overbrengers 
zijn er nog de doode voorwerpen, stalgereedschap, achteloos 
weggeworpen vuil en afval, hooi, stroo, huiden van gestorven 
dieren, kortom allerlei zaken, die met vee in aanraking 
zijn geweest, die dikwijls besmetting overbrengen. Tenslotte 
moeten we in het oog houden, dat schijnbaar gezonde dieren 
of dieren, die als reeds hersteld beschouwd worden, dikwijls 
smetstof bij zich dragen of nog dragen en zoo, zonder dat men 
er erg in heeft, hun omgeving kunnen besmetten (typhusbij 
den mensch, surra bij karbouwen en runderen). 
Er zijn pathogene bacteriën, die overal voorkomen, in den 
bodem, in mest en water, en deze kunnen zonder dat er zieke 
dieren in de buurt behoeven te zijn geweest gezonde aantas- 
ten. Een daarvan is bv. de bacil van de klem, een bacterie, 
die hier in Indië heel veel in den bodem voorkomt. Eigenlijk 
is het de spoor, die we in den bodem aantreffen en die, 
